boeiende verschijningsvormen

Directe aanleiding om naar het noorden te gaan, was voor ons de tentoonstelling 'DAVID BOWIE is' A face in the crowd, in het Groninger Museum. Maar als zo vaak, van het één komt het ander. Er is daar meer te zien, laten we er een dagje aan vast knopen. Onder de rook van Groningen hadden we vervolgens al snel voor een appel en een ei een prima hotel gevonden. En zo kon het gebeuren dat we onlangs in de contreien rondom Groningen en Assen een paar dagen hebben rond gedwaald.

Zonder David Bowie tekort te willen doen, bestaat de menigte uiteraard uit vele boeiende gezichten. Analoog aan deze stelling bestaat de kunst uit vele boeiende verschijningsvormen. En dat hebben we onlangs weer ervaren op diverse locaties in de noordelijke regionen van het land. De spits werd afgebeten met een bezoek aan de expositie 'De Ordening - Lichamen en ondingen' van Mario ter Braak (Hengelo, 1960) in museum De Buitenplaats te Eelde. Een tentoonstelling die een mooi overzicht gaf van het totale oeuvre van Mario ter Braak. Mario ter Braak is een bekende schilder uit het noorden die aan academie Minerva studeerde. Zijn expositie in Eelde wordt gedomineerd door opvallend veel stillevens. Groenten, vruchten, vissen enz. tijd- en trendloze voorwerpen. De schilderijen van Mario ter Braak ontwikkelen zich vanuit het principe van de symmetrie zoals bijvoorbeeld een vrucht groeit. Een tweede principe dat ter Braak in zijn schilderijen hanteert, is dat door invloed van omgevingsfactoren geen vrucht gelijk is aan de andere. Maar middels een extra dimensie als bijvoorbeeld het rationele vierkant, ordent hij zijn composities zodanig dat er evengoed een vorm van symmetrie ontstaat.

Alvorens vanaf museum De Buitenplaats in Eelde door te rijden naar het Groninger Museum, hebben we ons eerst ingecheckt in Hotel-Restaurant Langewold aan de Ceintuurbaan Noord in Roden. Een heel redelijk hotel in het noordelijkste puntje van Drenthe, dicht bij de provinciegrens met Groningen. Een prima uitgangspunt dus als je in die contreien het één en ander van plan bent te doen.
Van de receptionist kregen we te horen dat de Qbuzz die vlak voor het hotel stopte, C.S. in Groningen als eindpunt had, dus praktisch voor de deur van het Groninger Museum. Makkelijker kon haast niet en bovendien geen gedoe met parkeren. De keus ten voordele van het openbaar vervoer hadden we dan ook snel gemaakt. Hoewel de prijs van een ticket ons een beetje tegenviel, daar hadden we ook wel een parkeergarage voor kunnen nemen. Desalniettemin hobbelden we even later ontspannen per Qbuzz vanaf halte Leeksterweg via Peize en Hoogkerk naar Groningen C.S. alwaar we een klein halfuurtje later aankwamen. Aan de overkant van de straat prijkte de naam 'David Bowie is' op de gevel van het ruim 20 jaar oude extraverte museumgebouw van Mendini ons uitnodigend tegemoet!

Er is op dit moment geen andere plek op de wereld waar je David Bowie beter kan herdenken dan het Groninger Museum, aldus het museum. Inderdaad, de belangstelling voor de tentoonstelling van David Bowie was trouwens al niet gering, maar is nu geëxplodeert. Drommen mensen met een reeds thuis online aangeschaft ticket stonden, evenals wij die ter plekke een ticket hadden gekocht, in lange rijen op hun beurt te wachten. Eenmaal binnen schuifelden we met z'n allen in slakkengang langs meer dan 300 objecten uit het archief van één van de meest baanbrekende en invloedrijke artiesten uit onze tijd. Handgeschreven songteksten, kostuums, foto's, ontwerpen van albums en andere attributen van de afgelopen 50 jaar. Prachtig allemaal, maar het was veel te druk, ik heb lang niet alles goed kunnen bekijken. Dan was de expositie van Joris Laarman (Borculo, 1979) elders in het museum een verademing. Meubels, enkele voorbeelden van het wonderbaarlijke werk van deze ontwerper/uitvinder/ kunstenaar zijn o.m. een levende lampenkap van genetisch gemodificeerde cellen met het lichtgevende gen van een vuurvliegje en een tafel geassembleerd uit 1.2 miljoen voxels.

De roman 'Knielen op een bed violen' van Jan Siebelink heb ik rond 2006 in één adem uitgelezen. Ik vond het een naargeestig boek, maar kon er desalniettemin niet van afblijven. In de roman, die in 2005 is bekroond met de AKO literatuurprijs, verwerkt Siebelink verschillende herinneringen uit zijn jeugd. Hij schijnt de roman geschreven te hebben om het godsdienstige leven van zijn sektarische vader te begrijpen, het zij zo. De hoofdpersoon in het verhaal is Hans Sievez. Opgegroeid in een sektarisch godsdienstig milieu, komt Hans na een verblijf in Den Haag weer onder de invloed daarvan. Zijn hele leven komt uiteindelijk te staan in het teken van zijn sektarische godsdienst. Zijn huwelijk, zijn kinderen, zijn bedrijf en zijn persoon gaan daaronder zwaar gebukt. In de gelijknamige film van dit sombere verhaal, hebben we gezien dat regisseur Ben Sombogaar grote emoties op afstand houdt. Daar is ook helemaal geen ruimte voor in het radicaal gelovige milieu. Hans moet zich koel en zakelijk opstellen van zijn broeders en Margje heeft berusting gevonden in de afstandelijkheid van haar man. Tjonge, dat zo'n milieu bestaan heeft, en nog bestaat in Nederland.

Aan de overkant van de Gedempte Zuiderdiep, recht tegenover bioscoop Pathé, hebben we na de film in eetcafé D'Ouwe Brandweer de inwendige mens versterkt. De reis per Qbuzz terug naar ons hotel verliep uiteraard in omgekeerde volgorde. Na het ontbijt de andere morgen, zijn we door het weidse en verstilde Drentse landschap over aardige binnenweggetjes via gehuchten als Steenbergen, Een en Westervelde naar het gevangenismuseum in Veenhuizen gereden. Een nog immer intrigerend project, ooit begonnen in 1823. Midden in het uitgestrekte en verlaten veengebied begon de 'Maatschappij van weldadigheid' daar destijds met de bouw van een gesticht voor arme gezinnen, wezen, landlopers en bedelaars. O.l.v. ene Johannes van den Bosch werd het één en ander voortvarend aangepakt. Van de arme sloebers die daarna van heinde en verre, al dan niet vrijwillig naar dit Hollands Siberië toekwamen, werd dan vervolgens verwacht dat ze er een nieuw bestaan als bijvoorbeeld boer zouden opbouwen. Maar na verloop van tijd werd het de 'Maatschappij van weldadigheid' duidelijk, dat het proces van resocialisatie in het pauperparadijs (Suzanna Jansen 1964) in menig opzicht een fiasco was.

Het gevangenismuseum met omliggende terreinen hebben we al eerder gezien (zie mijn stukje 'Veenhuizen' van 9 februari 2009) maar het blijft een bijzonder gebied. Na een poosje te hebben rondgewandeld, het was heerlijk weer, zijn we naar het Drents Museum in Assen gereden. De expositie over het leven van Harry Muskee onder de titel 'Window of my eyes', genoemd naar de grootste hit van Cuby + Blizzards, was ons doel. Een expositie over zijn jeugd, muziek, optredens, reizen, Drenthe, belangrijke gebeurtenissen en personen en hoe hij met dat alles omging. Ook nog nooit vertoonde filmopnames, geluidsfragmenten, affiches, hoesontwerpen, elpees, singeltjes en andere Muskee-memorabilia passeerden de revue. Verrassend ook was de workshop en het optreden van 'The Brinklz', een bluesband bestaande uit Harm Brinksma met zang en mondharmonica, Alfred Velthuis op bas, Hannes Langkamp op drums (heeft ook jaren bij Harry Muskee gespeeld) en Richard Vrieze op gitaar. Een prima band met een goeie chemie lijkt mij. Mooie oude juweeltjes van helden als Little Walter, Muddy Waters en Otis Rush werden op geheel eigen wijze gebracht. Het was een genoeglijk middagje!

Meeslepende blues! Bluesicoon Harry Muskee wist daar alles van. In mei 2011, ongeveer vijf maanden voor zijn overlijden hebben we in Purmerend nog een optreden van hem en zijn band meegemaakt. (Zie mijn stukje 'Blues in Purmerend' van 8 mei 2011.) En kort na zijn dood hebben we in Grolloo het C+B Museum bezocht. (Zie mijn stukje 'C + B Grolloo' van 14 oktober 2011.) Zo houden we ook de blues van Cuby & the Blizzards nog levend. Maar met de meeslepende blues van 'The Brinklz' nog in ons achterhoofd, reden we aan het eind van de middag maar weer eens huiswaarts. Eigenlijk een mooi slotaccoord vonden we, voor alle boeiende verschijningsvormen die we in een paar dagen in het noorden van de natie hebben mogen zien en beleven!

over een oude kabouterboom

Het van Meurswegje ligt tijdens een wandeling op landgoed Hulshorst meestal wel op onze route. Alleen al de prachtige zware beuken langs het ruim 200 jaar oude voormalige rijtuigenpad maken dat de moeite waard. Aan de voet van één zo'n zware beuk leeft al geruime tijd een markant kaboutergezelschapje hebben we ontdekt.
In 'Leven en werken van de Kabouter',een boek van Rien Poortvliet en Wil Huygen uit 1976, heb ik ooit gelezen dat boskabouters hun huisjes ondergronds bouwen. Maar kennelijk heeft de moderne boskabouter ook behoefte aan een bovengronds pied-à-terre. Leuk, we hebben het tafereeltje jaren geleden al eens ontdekt, maar joost mag weten wie dat boskaboutergezelschapje daar in 'the middle of nowhere' onderhoud. Het verwonderd me overigens dat het gezelschapje daar al jarenlang stand houdt. Of zouden de kabouters misschien zelf in actie komen, wanneer iemand kwaad in de zin heeft bij het passeren van de kabouterboom. Het lijkt me sterk, alhoewel er sinds kort tussen het gezelschapje op miraculeuze wijze een bordje 'Verboden Toegang' verschenen is!
Tja, de tijd zal ons leren of dat een verstandige zet geweest is. Via de met prachtige mossen begroeide oever van de Zilverbeek, zijn we uiteindelijk maar weer richting parkeerplaats gewandeld.

een doorbijtende stoethaspel

'Nooit meer slapen' uit 1966 van Willem Frederik Hermans heb ik vroeger al eens gelezen. Een indrukwekkend verhaal dat me eigenlijk altijd wel bijgebleven is. Een verhaal over een jonge geoloog die in het uiterste noorden van Noorwegen onderzoek doet naar meteorieten. In gezelschap van een paar Noorse studenten gaat hij op expeditie. Al stuntelend heeft hij echter veel moeite het gezelschap bij te houden. Op een gegeven moment is hij zelfs iedereen kwijtgeraakt, en is hij in het barre landschap geheel op zichzelf aangewezen. Totaal uitgeput bereikt hij tenslotte weer de bewoonde wereld.



Zaterdagavond hebben we de verfilming van 'Nooit meer slapen' gezien. Een film van regisseur Boudewijn Koole, met Reinout Scholten van Aschat in de hoofdrol als de jonge geoloog Alfred Issendorf, alias stoethaspel. Een mooie film, maar anders dan de film die zich, nadat ik de roman gelezen had, in mijn hoofd had gevormd. Ach ja, dat hou je toch altijd wanneer een roman wordt verfilmd, het is een kwestie van interpretatie. Wonderlijk genoeg correspondeerden de in mijn eigen hoofd gevormde beelden ooit wel met mijn vakantiebeelden in dat gebied. Maar dat is misschien ook weer niet zo verwonderlijk. Ach laat ik ophouden te zeuren over 'Beyond Sleep', we hebben 108 minuten lang naar een prachtige film zitten kijken!

de wereld draait gewoon door

Zwaartekrachtgolven, een eeuw geleden reeds door Albert Einstein voorspeld, gedetecteerd! Grote opwinding bij 'De Wereld Draait Door' op donderdagavond 11 februari j.l. alsof Sinterklaas langs geweest was met mooie cadeautjes voor iedereen. Er werd zelfs champagne gedronken op het heuglijke feit. Aan tafel zaten buiten onze immer enthousiaste presentator Matthijs van Nieuwkerk, dr. Gijs Nelemans, prof.dr. Jo van den Brand en prof. dr. Chris Van Den Broeck, wetenschappers in de natuur- en sterrenkunde van onderzoeksinstituut Nikhef en Govert Schilling en prof. dr. Vincent Icke resp. wetenschapsjournalist en sterrenkundige. Prachtige uitzending!

Natuurkunde heeft mijn interesse, een leuk vak vond ik vroeger, maar ik heb nooit de ambitie gehad erin door te gaan. De opwinding over weer een nieuwe ontdekking in dit vakgebied kan ik me echter wel voorstellen. Een tijdje terug was daar al de ontdekking van het z.g. Higgsdeeltje (zie o.a. mijn stukjes Leven I, Leven II en Leven III van resp. 25-1-'10; 14-12-'11 en 7-7-'12) en nu weer de zwaartekrachtgolven.

Ik heb begrepen dat de zwaartekrachtgolven die op 14 september 2015 om 11.50:45 Nederlandse tijd zijn gedetecteerd, al anderhalf miljard jaar geleden zijn ontstaan. Toen ergens diep in het heelal twee z.g. zwarte gaten al miljoenen jaren om elkaar heen aan het tollen waren. De één 29 keer zo zwaar als onze zon, en de ander 36 keer zo zwaar. Dat ze steeds sneller, en steeds dichter bij elkaar rond tolden. Op een gegeven moment waren beide zwarte gaten elkaar zo dicht genaderd, dat een botsing onvermijdelijk was. En na nog een handjevol dolgedraaide baantjes in luttele milliseconden, smolten ze dan ook samen tot één zwart gat. Bij de botsing schijnt heel kort vijftig keer meer energie te zijn vrijgekomen dan het licht van alle sterren in het heelal. En dat praktisch de totale botsingsenergie is gaan zitten in de productie van zwaartekrachtgolven! Zwaartekrachtgolven dus die na een reis van anderhalf miljard jaar, op die bewuste septemberochtend vorig jaar eindelijk aankwamen bij moeder Aarde, waar ze vervolgens dwars doorheen golfden. En dat is dus niet ongemerkt gebleven, twee detectoren, samen LIGO geheten (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory) hebben ze opgevangen. De ene stond in Hanford, Washington, de ander in Livingston, Louisiana.



Prachtig allemaal, ben trouwens erg benieuwd hoe het één en ander zich in de natuur- en sterrenkunde zal ontwikkelen, en wat voor een vragen deze ontdekking weer zal oproepen. Maar wat dan ook, de wereld zal ondanks alle opwinding nog wel een tijdje gewoon door blijven draaien.

tien jaar van alles en nog wat

Schrijven loopt eigenlijk al sinds mijn jeugd als een rode draad door de verschillende fases in mijn leven. Met opstellen, essays, verslagen, werkstukken, scripties, notulen, aanvragen, toelichtingen en ga zo maar door tijdens school-, studie-, vakantie- en werktijd. En in het afgelopen decennium middels dit medium met stukjes over 'van alles en nog wat'.

Met 'weer wat anders' begon ik op zaterdag 11 februari 2006 onder de naam 'Sagittarius' als volgt aan mijn eerste stukje: De eerste keer! Daar is ie dan, de eerste creatie op m'n eigen z.g. weblog. Een leuke bezigheid; elkaar simpelweg op de hoogte houden van bezigheden en zaken die jou interesse hebben, een ideale mogelijkheid om elkaar te kunnen enthousiasmeren over wat dan ook. Dat is wat anders, dan elkaar alleen maar flauwekul toesturen, want dat verveelt op termijn behoorlijk! Goede voornemens dus, zo aan het begin van dit jaar.
Geplaatst door Evert Veldkamp op 4:53 p.m.

Ik ben inmiddels inclusief deze bijdrage 933 stukjes verder. De vraag waarom eigenlijk, heb ik me de afgelopen jaren vaak gesteld, niet in de laatste plaats door de reacties van anderen. Om te beginnen vind ik het heerlijk om te doen, een haast verslavende bezigheid die mij ontspanning en gemoedsrust verschaft. Maar dat niet alleen, mijn stukjes over 'van alles en nog wat' vormen voor mij al doende a.h.w. ook een soort van inzicht scheppend gezelschap, en bevorderen zo structuur in mijn denken. Het is voor mij vaak de manier om kennis, principes, ideeën en concepten helder en overzichtelijk te krijgen. Het geeft me voldoening als het één en ander een beetje lukt, en ik het als het zo ter sprake komt ook beter aan anderen kan uitleggen. Misschien is dat ook een achterliggende reden waarom ik mijn stukjes met anderen deel. Aan de andere kant ben ik nauwelijks anders gewend. Ook het delen van mijn epistels, om allerlei reden al of niet verplicht, loopt al sinds mijn jeugd als een rode draad door de diverse fasen van mijn bestaan. En daarom ga ik nog maar een poosje door!

suprise op een zondagmiddag

In de Amersfoortse kunsthal KAdE organiseren ze tentoonstellingen op het gebied van moderne kunst, architectuur, industriële vormgeving en eigentijdse cultuur. Hoe ik de huidige tentoonstelling 'De loop der dingen' moet duiden is me eigenlijk niet zo duidelijk. Het is zonder meer een intrigerende tentoonstelling, waarbij de verschillende kunstenaars zich hebben laten inspireren door de kunstfilm 'Der Lauf der Dinge' uit 1987 van Peter Fischli en David Weiss. Een ingenieuze film over kettingreacties waar het Zwitserse duo lang aan heeft gewerkt. Boeiend, je blijft kijken hoe de dingen gaan, maar kunt er weinig tegen doen. Het is eigenlijk meer een les in machteloosheid.



In de tentoonstelling is het niet anders. Hoepels dansend rond een draaiende as in een willekeurige cadans, een woestijn in een kijkdoos, een megaknikkerbaan met bowlingballen of een kunstmatige wolk die zich in slow-motion uitvouwt. Je staat erbij en kijkt ernaar. Het zegt niet alleen iets over die dingen en hoe ze kunnen stuiteren, rollen en botsen, maar ook over hoe wij ons tot die dingen verhouden. Je kan er weinig of niets tegen doen als de bal eenmaal rolt, je hebt er geen controle over. Het zij zo!

Op de terugweg hebben we een wandeling gemaakt in het Hoevelakense Bos. Het in een zogenaamd slagenlandschap gelegen landgoed, aangelegd in 1679, met fraaie bomen en waterpartijen en een imposant lange laan naar Huis Hoevelaken, is opmerkelijk lang en smal.Het landgoed bestaat uit een natter en droger gedeelte, waardoor de variatie in flora en fauna behoorlijk is. Er schijnt o.m. dalkruid, bosanemoon, salomonszegel, dubbelloof, wespenorchis, bosandoorn en koningsvaren te groeien. En ik las dat er tijdens een inventarisatie 150 soorten paddestoelen zijn aangetroffen.
Bijzonder in het gebied is het voorkomen van de ringslang, die in Nederland zeldzaam en in de Geldersche vallei zelfs zeer zeldzaam is geworden. En behalve veel vogels schijnen zich o.m. ook de ruige dwergvleermuis, dwergvleermuis en laatvlieger in het gebied op te houden.
Prachtig, en dat allemaal in een gebiedje van amper 3 km lang en 375 meter breed, wat het gevolg is van de oude manier van ontginnen van het veenlandschap rond Hoevelaken. Het was een aardige wandeling, ondanks de weinig tot de verbeelding sprekende lange kaarsrechte laan naar Huis Hoevelaken.

over Kirchner en Singer Laren

Over Kirchner.
Onlangs gezien in Singer Laren 'Kirchner. Paradijs in de bergen', een expositie van ruim honderd werken (schilderijen, houtsnedes, tekeningen en foto's) van de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner (1880-1938). De expositie richt zich met name op de periode dat Kirchner in de bergen rond Davos woonde en werkte. Hij ging daar wonen na een geestelijke en lichamelijke instorting nadat hij zich als ‘onvrijwillig vrijwilliger’, zoals hij het zelf omschreef, gemeld had als soldaat voor de Eerste Wereldoorlog. Maar Kirchner is echter vooral bekend als schilder van beweeglijke grote-stadsbeelden in felle kleuren. Hij is medeoprichter van 'Die Brücke', de expressionistische Duitse kunstenaarsgroep die door de nazi’s als ‘ontaarde kunst’ werd gezien.

Kirchner knapte op in Davos en vond daar rust en inspiratie. Hij werd van een stadsschilder een buitenschilder, die in de Alpen met zijn felle kleurige schilderijen opzien baarde. Hij leefde onbekommerd met zijn levenspartner Erna Schilling in de bergen en in de zomers nodigde hij vele Berlijnse vrienden en vriendinnen uit die wel van een verzetje hielden. Hij liet zijn bevriende danseressen en modellen vaak naakt poseren op de berghellingen om ze, één met de natuur, te schilderen. Kirchner heeft vanuit Davos ook de Nederlandse kunst beïnvloed middels de daar kurende Groningse kunstenaar Jan Wiegers. Die was zo van Kirchners expressionistische schilderstijl onder de indruk, dat hij, terug in Nederland de Groningse kunstenaarsweging De Ploeg oprichtte.

Het liep uiteindelijk slecht af met Kirchner. Zijn levenspartner werd ernstig ziek en de nazi's maakten hem en zijn werk belachelijk. In totaal werden ca. 700 werken van hem in beslag genomen. In 1938 maakte hij een eind aan zijn leven.

Over Singer Laren.
De verbouwingswerkzaamheden aan het Singer Laren zijn in volle gang zagen we. Op de locatie van het reeds volledig gesloopte theater uit 1956, destijds gebouwd naar een ontwerp van de Larense architect Wouter Hamdorff (1890-1965), wordt een nieuw eigentijds theater gebouwd, met een centrale entreepartij voor theater en museum. KRFT, het jonge Amsterdamse architectenbureau van Oscar Vos (1979) en Thomas Dieben (1980) heeft lijkt mij een prima plan gemaakt. De oplevering zal volgens plan in 2017 plaats vinden. Ben benieuwd!

de nadagen van een fenomeen

Eerlijk gezegd was ik een beetje verrast toen ik onlangs las dat Liza Minnelli nog wel eens op de bühne staat. Ja waarom ook niet eigenlijk, ze wordt volgende maand 70, ze kan lijkt mij nog wel een tijdje mee, als ze tenminste niet te vaak in een afkickcentrum belandt. Vrijdag 29 april a.s. treed ze ijs en weder dienende op in Las Vegas, in Reynolds Hall, Smith Center for the Performing Arts. Ik was een beetje verrast omdat Liza Minnelli (Los Angeles 12 maart 1946) tot voor kort al sinds jaren lang min of meer uit mijn systeem verdwenen was. Maar dat is in het verleden weleens anders geweest. Toen ik in 1972 de film 'Cabaret' had gezien, was ik weg van Minnelli die daarin als zangeres Sally Bowles in nachtclub de Kit Kat Klub een hoofdrol speelde. Een geweldige film die achteraf helemaal verbonden is met de naam Liza Minnelli. Alles wat ze daarvoor en daarna heeft gedaan, staat a.h.w. in de schaduw daarvan. De film van regisseur Bob Fosse speelt zich af in het vooroorlogse Berlijn, en is overladen met prijzen.



De ogenschijnlijk luchtige liefdesverhalen in de plot zijn maar schijn. Onderhuids speelt zich in de film veel meer af. Zo sluipend als het nazisme in de jaren ’30 zicht steeds meer in de Duitse samenleving nestelde, evenzo sluipend komt dit in de film naar voren. Langzaam voel en zie je de opkomende dreiging van het hakenkruis, de ‘hitler-groet’ en de dreiging voor de joden. Langzaam maar zeker draait het opkomende nazisme in de Berlijnse wereld als een soort van cabaretvoorstelling aan je voorbij. Flabbergasted verliet ik na afloop de bioscoop, dat acteerwerk m.n. van Liza Minnelli, fenomenaal! Er zijn van die films die je nooit vergeet, voor mij is 'Cabaret' zo'n film.



Jaren later liep ik met vrouw en dochter in New York nabij Carnegie Hall (zie m'n stukje 'New York' van 12 september 2006), stopt er zo'n grote limousine voor onze neus. En wie komt eruit stappen, jawel Liza Minnelli, mijn grote diva van weleer. Decennia's voorbij de film 'Cabaret', maar ze was het, ouder maar onmiskenbaar. Voor even was ik daarbij dat New Yorkse theater weer helemaal terug in die Berlijnse nachtclub van vóór de tweede wereldoorlog! Pas zag ik haar op tv, wat ouder en gezetter, maar nog met dezelfde twinkeling in haar ogen. Las Vegas is me te ver, maar het lijkt me best aardig om eens een optreden in deze fase van haar leven bij te wonen.

verglijden van de tijd in beeld

In 'Camera Obscura' laat schrijver Hildebrand (pseudoniem van Nicolaas Beets 1814-1903) middels een aantal essays weten hoe hij de wereld om hem heen o.m. ziet veranderen. Aan deze klassieke verhalenbundel uit 1839 moest ik een beetje denken, toen ik onlangs in de Volkskrant 'Shapes of Time' las, een beeldreportage van Spitsbergen. Kunstenaar Udo Prinsen heeft daar met zelfgemaakte 'camera obscuraatjes' op een ludieke manier het verglijden van de tijd weten vast te leggen.

Camera Obscura

In totaal had Udo Prinsen zo'n dikke honderd 'camera obscuraatjes' gemaakt van kleine zwarte doosjes waar we eerder onze fotorolletjes in bewaarden. In elk doosje had hij een gaatje geprikt, en de binnenwand bekleed met lichtgevoelig papier. Minicamera's dus waarvan de sluiter altijd open staat! Het gros van de minicameraatjes heeft Prinsen vervolgens op diverse locaties op Spitsbergen zo'n twee maanden gepositioneerd. En zo werd het min of meer permanente uitzicht op het lichtgevoelig papier vereeuwigd. Prachtig om te zien hoe de zon in dit tijdsbestek zijn baan in het lichtgevoelige papier heeft gebrand. De bovenste lijn is van de eerste dag, de onderste van de dag dat Prinsen de doosjes weer sloot. Shapes of Time, ofwel vormen van de tijd! Gezocht misschien, maar zoals Hildebrand ons met de Camera Obscura middels een aantal essays laat weten hoe hij de veranderingen in de wereld ziet, zo laat Prinsen zien wat verandering van tijd met het beeld doet.

een genoeglijk avondje

Het was vrijdagavond in Brasserie 'Het Vliegerhuys' in Zwolle een gezellige boel. Tot onze verrassing hadden Simone en Wilco daar behalve voor hun zelf ook een plekje gereserveerd voor Roos, Daan, Andries, Annet, Joke en ondergetekende. We zaten er riant bij, met z'n achten aan een lange eikenhouten tafel, midden in de gelagkamer. Lekker eten en drinken in een sfeervolle ambiance van een oud voormalig patriciërshuis.

Het huis in de Nieuwstraat kent een lange geschiedenis. Het ligt in een noordelijke stadsuitbreiding van vóór 1329, waarbij de Kleine Aa als noordgrens fungeerde. Langs de binnenzijde van de Kleine Aa kwam een stadsmuur te liggen. De ouderdom van het pand Nieuwstraat 55 gaat zeker tot de 16de eeuw terug. Uit het pand is een haardsteen afkomstig uit ca 1552. Uit archiefonderzoek is gebleken dat het huis al in de 16de eeuw voorkomt. Het huis is later jarenlang in bezit van de familie Vos de Wael geweest. Deze familie was zeer
vermogend en bezat veel huizen in en rondom Zwolle. De familie Vos de Wael verkocht het huis in 1904 aan huisarts Jorritsma. Na Jorritsma werd het eigendom van Hans Jozef van Wiechen en werd het huis Van Wiechenhuis genoemd. In 1971 vertrok deze familie uit het huis. Het huis werd in de jaren 70 gerestaureerd. Na bewoond te zijn geweest door de Culturele Raad Overijssel is het in 1989 verkocht aan R. Vlieger. Deze vestigde er de Brasserie ‘Het Vliegerhuys’.

Een drie gangen menu, ofwel een Gravad-Lax van zalm, sinasappelcrème en wortel vooraf, waarna een roodbaars of coq au vin als hoofdgerecht en een chocolade dessert met ingemaakte kersen en een bolletje vanille-ijs als toetje. Het ging er bij iedereen in als koek, mede de bijpassende wijntjes! De heerlijke en gedenkwaardige uurtjes in Brasserie 'Het Vliegerhuys' hebben we rond een uur of tien afgesloten met een lekker bakkie koffie, waarna we de stormachtige avond weer indoken en ieder zijns weegs ging. Einde van een heerlijk door Simone en Wilco aangeboden dinertje in Zwolle. Bedankt, en als reeds gezegd, het was een genoeglijk avondje!

centrum in ander licht bezien

Het menselijk oog ziet in het donker vrij weinig wordt gezegd. En vergeleken met een kat bijvoorbeeld, is dat zeker zo. Aan de andere kant kan een beetje licht in de duisternis je dingen laten zien, die je overdag soms niet zou zien. Ik heb 's nachts veel op zee gezeild, als dan je ogen aan het duister gewend waren, viel me altijd weer op hoeveel er zelfs in de donkerste nacht nog te zien was. Zie o.m. ook mijn stukje 'hemelse duisternis' van 10 juli 2014. We woonden vroeger nabij de bosrand, met mijn kinderen ging ik daar vaak op zondagavond een wandelingetje maken in het donkere bos. Het donkere bomenbos noemden ze het. Dicht tegen me aangedrukt liepen ze dan heerlijk te griezelen, helemaal als ik er ook nog een passend verhaaltje van bijvoorbeeld Marten Toonder bij vertelde. Het werd niet voor niets het donkere bomenbos genoemd. Maar al was het nog zo donker, de boomstammen tekenden nog donkerder. En zo zagen we ze altijd wel staan, al leken ze volgens mijn kinderen vaak op hele enge wezens.

Licht en donker, een intrigerend spel, altijd al gevonden in welke vorm dan ook. Gisteravond, genietend van het lichtfestival in het centrum, moest ik ook een beetje denken aan de vloeistofdia's die ik vroeger vaak maakte op feestjes en partijtjes. Zie in mijn blogarchief 'vloeistofdia's' van 26 september 2006. Ether en ecoline of laserlicht, de verrassende metamorfoses in het lichtspectrum verandert een bekende plek in een boeiend en kleurrijk tafereel. De werkelijkheid in deze donkere tijd net even anders doen beleven. WAUW! Een mooi initiatief van Stichting Underground Harderwijk!

een kwestie van sensitiviteit

Gezien in 'Museum de Fundatie': a) Dutch Identity, over Nederlandse portretfotografie nu; b) Machteld, de muze van Karel Appel en c) Ans Markus, als ik jou was... Er was nog wel meer te zien, maar bij deze 3 exposities hebben we het even gelaten.

Dutch Identity, geeft aan de hand van zo'n honderdvijftig foto's van 25 Nederlandse topfotografen een boeiende diversiteit aan nationale fotoportretkunst te zien. Bizar vond ik de foto's van Martine Stig. In Koeweit fotografeerde ze vrouwen in burka. Geen gezicht te zien, is dat dan eigenlijk wel een portret?

Machteld, het monumentale en open portret van Karel Appel's grote liefde, dat hij in 1962 in olieverf op doek schilderde. Een jonge vrouw met stijl, een mannequin die van boeken hield, een anker in Appel's turbulente leven. In 1970 overleed ze, slechts 35 jaar oud.

Ans Markus, is iemand die zich misschien wel als geen andere hedendaagse kunstenaar in Nederland kan inleven in haar publiek, iemand die à priori bereid is zich te verplaatsen in de kijker en vanuit een oprechte betrokkenheid bij de medemens haar tekeningen, schilderijen en sculpturen maakt. Maar 'als ik jou was...' impliceert ook 'als jij mij was...' Met haar kunst zet zij zichzelf in een breder menselijk perspectief en geeft zij een stem aan gevoelens die iedereen bij zichzelf kan herkennen.

Ik probeer me in te leven en onderliggende emoties te begrijpen. Vrouwen gehuld in burka en windsels, letterlijk geen gezicht, versus een vrouw geschilderd in een weinig verhullende pose, vrijheid!? Maar wel met hoed en zonnebril. Gevoelens zijn niet zichtbaar, op geen enkel gezicht. Is dat de rode draad? Zo ja, waarom, en hoe moet ik daar dan mee omgaan?

jubileumfeestje in 3 bedrijven

Vijftig jaar samen op! Ondanks dat het met alle ups en downs verrassend snel gegaan is, verbaast het ons zelf toch nog elke dag. Het staat buiten kijf dat het in het leven een gedenkwaardige mijlpaal is. We werden met dit heuglijke feit zelfs door de burgemeester, die we totaal niet kennen, vanuit zijn bastion van bestuur en organisatie van harte gefeliciteerd. Hoewel we ons z.g. gouden jubileum aanvankelijk klein en rustig wilden vieren, is het door diverse omstandigheden een jubileumfeestje in drie bedrijven geworden. En dat hebben we, zeker achteraf gezien, prachtig gevonden. Eerst waren daar de bloemen, en de hartverwarmende felicitaties op de dag zelf begin september, zie in mijn blogarchief m'n stukje 'beide vijf decennia in de boot' van 3/9'15. Daarna hebben we begin oktober met onze kinderen en kleinkinderen een prachtig door hun zelf georganiseerd weekendje in Rotterdam gehad, zie m'n stukje 'verrassing op de kop van zuid' van 5/10'15. En zaterdag j.l. 16 januari hebben we in muziekpodium 'Estrado' ons jubileumfeestje voor familie en vrienden gehouden. (Zie o.a. 'Acte de présence op een party in H'wijk' in www.hodgepodge-harderwijk.nl).

Een feestje in drie bedrijven hebben we het maar genoemd, omslachtig, maar ook leuk natuurlijk. We hebben in ieder geval volop genoten van alles, en zijn blij dat het allemaal mede dank zij onze kinderen, familie en vrienden zo prachtig verlopen is. Daarom bij leven en welzijn op naar het volgende festijn!

de nationale waterhuishouding

Woensdagavond op tv '100 jaar droge voeten' gezien. Een interessant programma over een bijna vergeten ramp van precies een eeuw geleden. Op 13 en 14 januari 1916 leidde een stormvloed, gepaard met hoge waterstanden, tot een watersnoodramp in het gebied rondom de Zuiderzee. Middenin de nacht brak het water door de zwakke dijken en zette onder andere het eiland Marken (hoogteligging gemiddeld 1,1 + NAP) en een groot deel van Noord-Holland onder water. Tientallen mensen verdronken, huizen werden verwoest en veel vee kwam om. Het was destijds de aanleiding voor de ontwikkeling en uitvoering van de Zuiderzeewerken. Het spreekwoord zegt niet voor niets: 'Als het kalf verdronken is dempt men de put'. Een belangrijk onderdeel hiervan, de Afsluitdijk, werd in 1932 voltooid.

De meeste, zo niet alle plaatsen rond de toenmalige Zuiderzee werden in meer of mindere mate getroffen door de stormvloed. Bijna overal liepen de dijken over, en bij Nijkerk ontstond zelfs een dijkdoorbraak. In stadjes als Nijkerk (hoogteligging gemiddeld 1,3 m + NAP) en Harderwijk (hoogteligging gemiddeld 1,9 + NAP) stonden de straten blank.

Uit 'De Telegraaf' van 15 januari 1916: Storm en Watersnood in Gelderland.

In geen 30 jaar heeft men in Harderwijk van het zeewater zooveel last gehad als Donderdag, toen de storm uit het Noord-Westen het water met onbeteugeld geweld tot voor de muren, neen, tot in de straten opdreef, zoodat Vrijdagmorgen het grootste deel der stad geheel blank stond. Welke angstige uren hadden de menschen, vooral de buitenwonenden, des nachts reeds doorgebracht. Velen zaten met hun geheele hebben en houden op den zolder, terwijl anderen naar familieleden, die 'hooger' woonden, waren gevlucht.
De ten Westen der stad wonende boeren vooral, verkeerden in grooten nood; daar vluchtte men zelfs tot op de daken, om in grooten angst het oogenblik af te wachten, dat van buiten af hulp zou komen opdagen, om de menschen van hun koude en gevaarlijke schuilplaats weg te voeren. Te verwonderen is het, dat er nog niet meer vee verdronken is; de tijd ontbrak bijna, evenals bij een snel om zich heen grijpenden brand, om de beesten in veiligheid te brengen. Sommige boeren moesten enkele koeien en varkens missen; van kippen, konijnen en ander klein vee bleef niet veel over.
In Harderwijk was het een ontredderde toestand, daar zag men de brievenbestellers op een paardekar van het kantoor halen om hen naar de verschillende deelen der gemeente te brengen. Met ladders bracht men de menschen van hunne bovenwoningen naar beneden om hen dan naar een droger plaats te voeren. Alle scholen waren gesloten; geen enkele was te bereiken; er werd ook niet aan gedacht, want er was buiten veel te veel te zien voor de jeugd, die zulke gevallen gewoonlijk van den vermakelijksten kant opneemt.
Tegen den middag was het water zoover gezakt, dat de straten weder begaanbaar waren. Eenige huisjes aan de haven leden veel schade, doordat in de nabijheid liggende boomen aan het drijven geraakt waren en met de gevels in aanraking kwamen, die daardoor voor een groot deel werden stukgeslagen. Tegen 12 uur des middags kwam Prins Hendrik zich per auto van de zaak op de hoogte stellen.
De spoorlijn tusschen Voorthuijzen en Nijkerk is gedeeltelijk zoo diep onder water gezet, dat de treinenloop gestaakt moest worden. In de omstreken van laatstgenoemde plaats moeten duizenden stuks vee in de stallen verdronken zijn.

Na de Zuiderzeewerken kwamen na de watersnoodramp van 1953 de Deltawerken. Daarmee leek Nederland de strijd tegen het water grotendeels gewonnen te hebben. Maar ook met de Deltawerken zal ons land in de toekomst het niet meer droog houden. Door de opwarming van de aarde zal het waterpeil van de zee stijgen. Zonder ingrijpen is de kans reëel dat er veel slachtoffers vallen. De Flevopolders bijvoorbeeld liggen nu gemiddeld op 3,1 m - NAP. Deltaplan 2 moet Nederland daarvoor beschermen. Dijkverzwaring, verruiming van stroombedden, ophoging en verbreding van de Noordzeekust, en aanleg van waterreservoirs zijn enkele onderdelen van het Deltaplan 2. Ik las ergens dat de jaarlijkse kosten tussen nu en 2050 worden geraamd op €.1,3 tot €.1,9 miljard. We weten uit ervaring dat dit veel meer gaat worden, maar we weten tenminste ook waar onze belastingcenten aan worden besteed. Een goeie zaak, en gezien de vroegere ervaringen op het gebied van de waterhuishouding in Nederland, heb ik het daar graag voor over. We moeten er alles aan doen wat binnen ons vermogen ligt, om nieuwe watersnoodrampen te voorkomen. We kunnen het ons niet nogmaals veroorloven de put pas te dempen als het kalf verdronken is!

katapult, pijl en boog, gamen

Een katapult is verboden wapentuig, nu maar vroeger ook al. Toch had ik vroeger op de lagere school vaak een katapult op zak. En ik was niet de enige, het was onder de jongens in de klas min of meer gemeengoed. Zo'n ding was trouwens snel gemaakt. Je struinde even langs een ligusterhaag, totdat je een mooie en gelijkmatige Y-vormige tak zag zitten. Even het zakmes erbij, en dat was dat. De elastieken sneden we uit een oude fiets- of auto-binnenband. Liefst uit de laatste, want die had een grotere spankracht. En om het kiezelsteentje in te klemmen sneden we uit een oude schoen het leren lipje dat onder de veters zit. Het één en ander werd op de juiste manier met elkaar verbonden, en klaar was de katapult. We schoten op van alles en nog wat in de verte. Af en toe schoten we zelfs een arm vogeltje uit de boom, waar we achteraf dan weer spijt van hadden. Maar favoriete doelwitten waren de porseleinen isolatoren aan de destijds nog alom aanwezige bovengrondse elektra-leidingen. Het plaatselijke gezag heeft ons op de fiets menigmaal op de hielen gezeten.

Een ander schiettuig waar we tijdens onze vechtspelletjes vaak plezier aan beleefden, was pijl en boog. En ook die maakten we zelf. Een stevige wilgentak werd met een stuk vliegertouw onder spanning gezet, en klaar was de boog. De pijlen maakten we van rietstengels, met aan het eind een stukje vlierhout. Het mooie was, dat we aan het maken van onze tuigen minstens zoveel plezier beleefden als aan het spel zelf!

De tijden zijn veranderd, we leven niet meer in de jaren vijftig. De jeugd van nu zit veel te gamen, volgens mij erg veel te gamen! Elektronische vechtspelletjes spelen op de computer. Niks mis mee lijkt me, zolang het niet tot een verslaving leidt. Maar op jonge leeftijd dag in, dag uit, urenlang op je krent achter de pc zitten, lijkt me op termijn niet gezond voor lijf en leden!

in kunstenaarsdorp Nunspeet

Het Noord-Veluws Museum in kunstenaarsdorp Nunspeet brengt ons regelmatig in contact met de schilderkunst die ruwweg tussen 1885 en 2000 op de Noord-Veluwe gemaakt werd. Exponenten in deze zijn kunstschilders als Ben Viegers (1886-1947), Arthur Briët (1867-1939), Jos Lussenburg (1889-1975), Chris ten Bruggen Kate (1920-2003), Willy Martens (1856-1927), Edzard Koning (1869-1954), Jan van Vuuren (1871-1941), Cor Vrendenberg (1911-1994) en Jaap Hiddink (1910-2000). Gisteren hebben we er werk van Chris ten Bruggen Kate gezien.

Chris ten Bruggen Kate bezocht na de Mulo in Utrecht een korte tijd de Zeevaartschool in Den Helder. Dat was kennelijk niet zijn ding, want in 1937 ging hij als 17-jarige in de leer bij de kunstschilder Hendrik Willem de Jong (1876-1950) in Nunspeet. Uiteindelijk vestigde Chris Ten Bruggen Kate zich permanent in Nunspeet. Hij is bekend geworden als kunstschilder, aquarellist en tekenaar van landschappen, figuurvoorstellingen en stillevens. Geïnspireerd door werk van o.a. Carel Willink (1900-1983) en Pyke Koch (1901-1991) wordt het latere werk van Chris gekenmerkt door een magisch realistische stijl. Verder werkte ten Bruggen Kate in Nunspeet onder andere met de Nunspeetse kunstschilders Jaap Hiddink, Jos Lussenburg en Cor Vrendenberg en gaf hij schilderlessen aan de Vrije Academie Nunspeet.

Maar als Chris van het magisch realisme maakte hij naam. Winterse landschappen vaak, met een vreemde geheimzinnige lichtval, sereen en stil. Geen levend wezen te bekennen, nergens beweging, enkel een haast desolate stilte die als een watten deken over het landschap hangt. En toch is de lucht geladen, de spanning spat van het doek. Gebiologeerd sta je te kijken, wie weet wordt de magie onverwacht verbroken door een plotselinge beweging. Gestileerde landschappen! Chris schijnt eens gezegd te hebben: Alles wat ik lelijk vind laat ik gewoon weg! Een leeg landschap is mooier en geeft ruimte voor sfeer. Een typering waar ik me wel in kan vinden. Hoe dan ook, ik vond het een prachtige expositie. Eén van de mooiere tentoonstellingen die ik de laatste tijd in musea gezien heb!

Wat mij overigens ook raakte, waren de zelfportretten van Chris en zijn vrouw Lenie, en de naaktstudies van Chris, waarbij zijn vrouw figureerde. Confronterend ook, de vergankelijkheid van de mens in beeld, opgaan, blinken en verzinken.

veel embouchure en vibrato in

In combinatie met het volume van de klank en de dynamiek, kan met het embouchure zowel de kleur als de toonhoogte van het geluid binnen bepaalde marges worden gevormd en zo nodig worden gecorrigeerd. Het vibrato kan een zangstem of instrument warmer doen klinken. Bij een samenspel van zangers en/of muzikanten kan het individuele vibrato bijdragen tot een betere versmelting in het geheel van klanken. Beetje gezocht misschien, maar je kan dus eigenlijk zeggen dat embouchure en vibrato instrumenten zijn die een harmonieus samenspel in meerdere opzichten kunnen bevorderen!

Ik wens iedereen optimisme toe in 2016 en veel embouchure en vibrato, het is volgens mij de enige weg vooruit. In het bijzonder voor degene die het in het afgelopen jaar heel moeilijk hadden. Laten we met z'n allen moed en kracht putten uit het nieuwe begin!

alweer een jaar geschiedenis

En ook 2015 kan op een haar na worden bijgeschreven aan de annalen van de geschiedenis. Een woelig jaar, Europa kreeg te maken met een praktisch onbeheersbare vluchtelingenstroom vanuit het Midden-Oosten. Er was ontzetting in Europa na aanslagen op de westerse vrijheid. En Griekenland, dat op het nippertje binnen de eurozone bleef. Wonderbaarlijk genoeg vielen er geen gewonden bij een vallende hijskraan in Alphen aan den Rijn, en sinds 1984 zal Nederland voor het eerst ontbreken op EK. Somberheden troef, en de lijst is nog lang niet compleet, maar ik laat het hier bij. Het heeft ook weinig zin, bovendien is in 2015 niet alles kommer en kwel wat de klok slaat. De meeste ontwikkelingen en dingen lopen nu eenmaal zoals ze lopen!

In dit verband moet ik een beetje denken aan een gedichtje van Cees Buddingh (1918-1985) en wel 'Zeer vrij naar het Chinees: De zon komt op, de zon gaat onder. Langzaam telt de boer zijn kloten' Het gedichtje roept bij mij enerzijds een gevoel van relativering op, maar anderzijds van fatalisme. Veel gebeurtenissen lopen zoals ze lopen, en laten zich niet of nauwelijks door ons beïnvloeden. Of we ze nou vervelend vinden en erop tegen zijn, erin geloven of niet, het maakt niet uit, ze zijn er gewoon. Ik realiseer me dat er zoveel factoren zijn die alle plannen kunnen beïnvloeden, dat ik elk jaar maar weer min of meer moet afwachten wat er gebeuren gaat. Het positieve daarvan is, dat het leven zal ik maar zeggen zo wel spannend blijft. Samen met koning Oliebol wens ik iedereen dan ook graag een gezonde en blijmoedige jaarwisseling toe!

kerst-gourmet met knaleffect

Rond drie uur 's middags zouden we bij E in Amsterdam zijn, het werd rond halfvijf. Lange files op de A1 waren de boosdoeners. Op het laatst hebben we bij Muiden maar de afslag Weesp genomen, om zo via Driemond en Abcoude Amsterdam Zuidoost te bereiken. Veel tijdwinst heeft het ons denk ik niet opgeleverd, maar het reed wel prettiger. Vooral het ca. 6 km lange stukje Driemond-Abcoude is prachtig. Het met het Gein mee meanderende weggetje, dat we zo vaak hebben gefietst (zie o.m. mijn stukjes 'Langs het Gein' en 'Een fietstochtje' van resp. 6-7'09 en 12-8'12), is weliswaar eigenlijk te smal voor autoverkeer, maar het gaat net. Je rijd daar onder de rook van Amsterdam in een paradijs, wat een prachtig gebied. Dat vond Piet Mondriaan begin vorige eeuw ook, schoot me te binnen toen we langs de 'Oostzijdse Molen' reden. Mondriaan heeft daar een reeks landschappen met molens geschilderd, waaronder de 'Oostzijdse Molen'.

Piet Mondriaan (1872-1944) 'Oostzijdse Molen aan het Gein' ca. 1903

Al met al arriveerden we wel mooi als laatsten bij E. Ze hadden zich al afgevraagd waar we toch bleven. Zaten jullie dan niet vast in het verkeer? Ja zeker wel, slimme route hé! Ons ge-meander door Weesp en langs het Gein had van alles opgeleverd behalve tijdwinst, integendeel zelfs. Maar we hebben er wel van genoten! Maar goed basta, genoeg hierover! En toen werd het heel gezellig, want de vijf zat inmiddels in het uur! Na een paar uurtjes kletsen en borrelen werd de tafel in gereedheid gebracht voor het grote werk. Gourmetten, daartoe werden een paar forse gourmetplaten strategisch op de lange tafel opgesteld, en op het e-net aangesloten. En werden er schalen met vlees, kip, vis, garnalen en weet ik allemaal niet wat nog meer over de tafel verdeeld. En zo zaten we even later met z'n dertienen gezellig te keuvelen en te bakken en te braden, met de balkondeur op een kiertje voor wat frisse lucht, koud was het niet, dus geen probleem. Echter na een uurtje kokkerellen werd het feest plotseling door een enorme knal wreed verstoord, en zaten we in het donker. Kortsluiting! Wat bleek, de hele snoerhaspel was praktisch gesmolten. Stom, die hadden we natuurlijk af moeten rollen, die gourmetplaten vreten stroom! Gelukkig werd er nog een ander snoertje gevonden, en zo konden we na alle commotie ons gourmetfestijn weer vervolgen. Niet saai, etentje in Amsterdam met knal- en lichteffect. En alles bij elkaar genomen nog heel genoeglijk ook!

kerstmis, idealen en principes

In 1915 werd tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) op last van het Duitse bezettingsleger in België de z.g. Dodendraad aangelegd. Een elektrische versperring aan de grens tussen België en Nederland van Knokke tot aan de voorsteden van Aken. De Duitsers wilden zo verhinderen dat er nog meer Belgische vluchtelingen naar het neutrale Nederland zouden vluchten. Het destijds ca. 6 miljoen inwoners tellende Nederland, had tot dan toe al ca. 1 miljoen Belgische vluchtelingen binnen haar grenzen opgevangen! Maar evengoed zei koningin Wilhelmina nog in haar troonrede op Prinsjesdag 1915, dat Nederland alle ongelukkigen die binnen haar grenzen een toevlucht zochten, met open armen zou ontvangen. En dat gebeurde ook, hoewel niet meer in zo'n grote getale als in het begin van de oorlog, want de z.g. Dodendraad was behoorlijk effectief. Zo'n 850 Belgen schijnen bij hun poging om de grens te passeren om het leven te zijn gekomen.

Het is geschiedenis, zomaar een vluchtelingen verhaal uit de Grote Oorlog van een eeuw geleden, toen Europa het epicentrum was! Maar ook de wereld van 2015 kent zijn vluchtelingenverhaal. Al is de wereld in 100 jaar mondialer geworden, en zijn grenzen in meerdere opzichten vervaagd, het zijn verhalen van alle tijden. De Duitse bondskanselier Angela Merkel kreeg met haar 'Wir Schaffen Das' half Europa over zich heen. Ze werd door menig cynisch en lafhartig politicus verguist. Onterecht vind ik, waarom zouden we als gegoede middenklassers in Europa, onze morele waarden en idealen de kop in moeten laten drukken door cynische en lafhartige politici?
Ieder weldenkend mens snapt wel dat Europa binnen zijn grenzen niet de hele wereld van bed, bad en brood kan voorzien. Ook al zou dat kunnen, dan zou dat het einde van Europa zijn. Maar aan de andere kant, als Europa niet in staat is om zijn, voor miljarden mensen tot de verbeelding sprekende universele principes van vrijheid, gelijkheid en broederschap te herijken, zou ze van binnenuit met al haar euro's verstikken. We doen mogelijk allemaal wel eens cynisch over Europa, maar als je wat rondkijkt en ziet hoe het er in andere continenten aan toe gaat, zie je ook dat veel mensen daar dromen van wat ons hier in Europa uiteindelijk al aardig gelukt is.

Het lijkt erop, dat we ondanks al ons kunnen en onze idealen, toch de kop in het zand steken. Voorlopig zijn de eerste slachtoffers de vluchtelingen, maar op termijn loopt door het conformisme aan de hypocrisie van onze halfslachtige politici, de hele Europese beschaving gevaar. Lastig misschien, maar moed tonen met z'n allen en opkomen voor onze humanistische idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap is in deze tijd naar mijn idee een goede kerstgedachte!

muzikaliteit in een Hanzestad

Het was zondagmiddag een drukte van belang in de binnenstad van Kampen. 'Kerst in Oud Kampen' is in feite één groot theater met zang, muziek en historische doorkijkjes naar een ver verleden met ontmoetingen van personages uit Charles Dickens' kerstverhalen. Kortom, puur vermaak op straat en in enkele kerken met koren, muzikanten, acteurs, actrices, ganzen en attracties. En uiteraard niet te vergeten de gezellige kroegjes en terrasjes. Leuk allemaal, maar het slenteren langs de vele vermakelijkheden ging ons niet in de kouwe kleren zitten. We waren blij dat we zo af en toe even een kroegje in konden duiken. Maar de langste tijd hebben we echter doorgebracht in de 'Buitenkerk' waar diverse koren acte de presence gaven. 'Vox Five' waarin mijn oudste zus een steentje bijdraagt, was één van de koren die daar optraden. Zoals ze zelf zeggen: Een vijfstemmige Kamper zanggroep waar alles draait om diversiteit en kwaliteit! Een gemengd koor van zo'n 80 personen, dat de sterren van de hemel zingt. Ze zingen pop-, rock- en blues vanaf de zestiger jaren tot heden. Uiteraard had 'Vox Five' het repertoire vanwege de kerst een beetje aangepast, maar het plezier en de energie spatte er evengoed ook nu vanaf!



We moesten wel een beetje lachen om de enthousiaste manier van leiding geven van Anton Jansma. Op een gegeven moment stond hij in een soort van tovenaarspak compleet met punthoed voor het koor te springen, en liep hij soms zelfs, het koor ver achter zich latend, een eind de kerk in. Maar het koor was kennelijk wel gewend aan dergelijke strapatsen van hun dirigent, want ze zongen onverstoord en keurig in de maat verder. Ik denk dat Anton Jansma zo af en toe even een onbedwingbare behoefte aan persoonlijke aandacht heeft. Van mij mag ie, het laat onverlet dat hij een groot koor kwalitatief tot grote hoogte heeft weten op te stuwen. Petje af voor zijn arrangementen en composities, en hoe hij als muzikaal leider 'Vox Five' en andere koren weet te enthousiastmeren en te begeleiden.

Rond een uur of acht hebben we de auto maar weer eens opgezocht. 'Vox Five' ging volgens het programma nog wel een uurtje door, maar wij waren voor dat moment op muzikaal gebied even verzadigd. Het was een bijzondere en mooie middag daar in de oude Hanzestad.

een mooie kerst met Vol-Luid

De Rooms-Katholieke Parochie Heilige Maria Zuivering in Putten zat zaterdagavond praktisch tot aan de nok toe vol. Begrijpelijk want het Puttense Klein-koor 'Vol-Luid' gaf weer eens acte de presence in dit sfeervolle kerkje. Een kerkje dat in de jaren 1938-1939 door de Amsterdamse architect J.J. Hellendoorn (1878-1959) is ontworpen in een min of meer eclectische stijl. Over het prachtige kerstconcert, hetzelfde dat Vol-Luid een week eerder bij wijze van spreken als generale repetitie ook al ten gehore had gebracht in de Catharinakapel in Harderwijk, heb ik in mijn stukje 'een prachtig concert in H'wijk' van 17 december 2015 al het nodige gezegd. De Puttense uitvoering deed daar niets aan ten onder, de mensen, de ambiance, prachtig, wederom een ontroerend mooi concert!

Onderstaand programma geeft ook min of meer de vertaling weer van het gezongen repertoire.

Live Jazz in de 4 jaargetijden!

Het was zondagmiddag een gezellige boel in restaurant 'De 4 jaargetijden' aan de IJsselkade. Het derde van de in totaal acht in dit seizoen door Jazzclub Kampen georganiseerde jazzconcerten vond er plaats. (Van oktober tot april vindt er in 'De 4 jaargetijden' elke tweede zondag van de maand een Jazzmiddag plaats). Deze keer was de 'De Blue Silver Jazzband' van de partij, een in 2013 opgerichte band, gevormd door een vijftal amateur muzikanten uit Groningen en Drenthe t.w. Jack Brinkman: trombone, vocal; Remy Huiting: sopraan-, alt- tenorsax, klarinet; Anton Jacké: cornet, vocal; Julius Pangkey: tenorbanjo, plectrumbanjo, gitaar en Jan Wouters: sousafoon,bas. De mannen speelden met een aanstekelijk enthousiasme de sterren van de hemel met ongecompliceerde oude stijl jazz uit het New Orleans en Dixieland repertoire. Een vrolijk stemmend repertoire dat ze vaak als 'street-band' brengen, maar waar ze zoals zondag bleek ook als podiumorkest goed mee uit de voeten kunnen.

We werden tijdens het concert tot onze verrassing zo af en toe op een warme versnapering getrakteerd. Vol trots stelde mijn olijke buurman, (toevallig één van de sponsoren van het jazzfestijn), zich aan me voor als de 'Worstenman Engelbert'. De warme worst die we daar kregen, was dan ook van hem liet hij me weten. Daar stond hij dagelijks mee op de markt. Wat er allemaal in zijn worsten verwerkt zat, kon hij me niet vertellen, maar ik moest beamen dat ze smakelijk was. Een vermakelijk intermezzo! Na afloop hebben we even verderop aan de IJsselkade samen met G en C een punt achter de leuke middag gezet met een voedzaam hapje in eetcafé 'De Bastaard'.

een prachtig concert in H'wijk

Kunstcentrum Catharinakapel organiseert kleinschalige culturele activiteiten op het gebied van theater, film, muziek en beeldende kunst in de prachtig historische kapel midden in het centrum van Harderwijk. Een kleine kapel van een ongeëvenaarde ambiance, diversiteit en toegankelijkheid! Sowieso het gedroomde decor voor de beroemde koffieconcerten op de zaterdagochtenden. Van kamer- en kleinkoren tot jazz, funk, folk, spirituals, pianorecitals, koperensembles en noem maar op. Alles komt voorbij, afgelopen zaterdag was kleinkoor Vol-Luid uit Putten van de partij. Niet voor de eerste keer trouwens, zie o.a. in mijn blogarchief de stukjes 'Vol Luid' van 2 maart 2008, 'muzikaal weekend II' van 20 december 2010, 'Kleinkoor Vol-luid' van 12 maart 2012 en Muziek in H'wijk! van 20 oktober 2014.

Steeds weer wordt ik verrast door de herkenbare klankkleur van Vol-Luid, en hoe die desalniettemin alsmaar lijkt te ontwikkelen en te verfijnen. Het koffie(kerst)concert onder de bezielende leiding van dirigent Hetty van Beek, werd zaterdag deels begeleid door Carolien Hoogeveen, piano en Natascha van den Bosch, klarinet.

Het repertoire bestond o.a. uit nummers als O come Emmanuel; One small child; Mary did you know; O Holy Night en nog veel meer. Het prachtige O Holy Night van Adolphe Adam (1803-1856) heb ik met m'n telefoontje opgenomen. Vanaf de plek waar ik zat werden een aantal koorleden aan het oog ontrokken door een pilaar, maar ze waren goed hoorbaar, en daar gaat het primair om. Luister en geniet mee, solist was Gert v.d. Haar.



Het koffie(kerst)concert werd afgesloten met het altijd prachtige nummer 'Stille Nacht', waarbij door het aanwezige publiek in de kapel enthousiast werd meegezongen!

een herenleed mini-excursie!

Het in Gouda in 1936 opgeleverde boezemgemaal is vernoemd naar de toenmalige dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Rijnland mr. P.A. Pijnacker-Hordijk. Het gebouw, qua stijl te rangschikken onder het zakelijk expressionisme, is een ontwerp van de Leidse architect B. Buurman. Het is één van de vier grote boezemgemalen die het overtollige water vanuit Rijnlands gebied afvoert, en loost op de Hollandsche IJssel. Het is echter ook een gemaal dat in tijden van droogte zoet water vanuit de Hollandsche IJssel kan inlaten. Daarmee is het gemaal, dat volgens Bartjens, na een renovatieperiode van ca. 2,5 jaar, begin 2016 wederom zal worden opgeleverd, tot op de dag van heden van groot belang voor de waterhuishouding in het Rijnlandse gebied. Vanwege dit belang moest het gemaal dan ook tijdens de gehele renovatieperiode dienst blijven doen!

Onlangs hebben we met ons herenleedclubje op initiatief en uitnodiging van onze geachte herenleder André H, die middels architectenbureau Aletta van Aalst & Partners nauw betrokken is bij de renovatieplannen, het gemaal bezocht. Een mini-excursie zal ik maar zeggen, met als reeds gezegd dus André en verder Ab B, Eric M. en ondergetekende.

Het gemaal met een uitmaalcapaciteit van totaal 2070 m3/min. ligt gesitueerd in het z.g. Stroomkanaal, dat t.p.v. de aansluiting met de Hollandsche IJssel min of meer parallel loopt aan het Gouwekanaal. Behalve dat beide kanalen destijds zijn gegraven t.g.v. de beheersing van de waterhuishouding van het Rijnlandse gebied, is m.n. het Gouwekanaal destijds ook gegraven om de binnenstad van Gouda te ontlasten van het scheepvaartverkeer. Immers om per schip van de Gouwe op de Hollandsche IJssel te komen of andersom, moesten ze vroeger via de Havensluis of de Mallegatsluis door de binnenstad varen. Een omslachtige en tijdrovende bezigheid voor de schippers, helemaal toen de schepen mettertijd geleidelijk een maatje te groot werden.

Behalve uit bouwkundige werkzaamheden bestond de renovatie van boezemgemaal Rijnland mr. P.A. Pijnacker-Hordijk uit civieltechnische, werktuigbouwkundige, elektrotechnische en automatisering technische werkzaamheden. De werkzaamheden bestonden uit het renoveren en herstellen van het gevelmetselwerk, het vervangen/renoveren/terugplaatsen van de stalen gevelkozijnen, maken van een nieuw inkoopstation, terreininrichting, reinigen en repareren van zuig- en perskokers, alsmede diverse bouwkundige aanpassingen ten behoeve van de W- & E-installaties. De werktuigbouwkundige werkzaamheden bestonden globaal uit het renoveren van de krooshekken en de inlaat- en persschuiven. Twee van de drie stationaire dieselmotoren van het boezemgemaal hebben plaats gemaakt voor drie elektromotoren met een uitmaalcapaciteit van totaal 2400 m3/min. Eén van de diesels is gecombineerd met een elektromotor.

Mede omdat het gemaal een Rijksmonument is, stelde het Hoogheemraadschap van Rijnland de eis, dat de cultuurhistorische kenmerken van het boezemgemaal behouden bleven. En dat is volgens mij wel aardig gelukt.

De enig overgebleven zescilinder dieselmotor uit 1936 van Werkspoor met een vermogen van 460 pk, is in het boezemgemaal als werkend monument behouden gebleven. Daarnaast staan iets verderop de drie nieuwe, verticale in lijn geplaatste 'Alconza' (Spanje) elektromotoren, die op afstand te bedienen zijn.

Al is de geur van dieselolie, de geur van de klassieke machinekamer zal ik maar zeggen, nu door vermenging minder prominent aanwezig, ze blijft door het intact houden van die ene grote dieselmotor toch mooi bestaan. Beetje nostalgische flauwekul uiteraard, maar toch prima dat zo behalve allerlei bouwkundige details, ook de geur nog tot de cultuurhistorische kenmerken van het 80 jarige boezemgemaal behoord.
Nadat we op de benedenverdieping ook nog diverse ruimten hadden bekeken met een indrukwekkende hoeveelheid elektrotechnische en automatisering technische apparatuur, zat de bezichtiging van het boezemgemaal erop. Boezemgemaal Rijnland mr. P.A. Pijnacker-Hordijk, een mooi civieltechnisch project, de komende tijd voorbereid op klimaatverandering en stijging van de waterspiegel.

Na het boezemgemaal zijn we in Gouda naar de Museumhaven gereden voor een korte wandeling daar. De Museumhaven ligt tussen de Mallegatsluis, een verbinding met de Hollandse IJssel, en de Guldenbrug, verderop in de Turfsingel. De Museumhaven maakt deel uit van het Havenkwartier van Gouda, een locatie met een rijke waterhistorie. De Museumhaven is een vrij toegankelijk openluchtmuseum met museale schepen in een heel bijzonder stadslandschap. Een sfeer die tot halverwege 1900 in de hele binnenstad van Gouda te vinden was.

Gouda heeft haar contact met de IJsseloever grotendeels verloren. Dit is vooral een gevolg van de drukke verkeersweg langs de rivier. Gelukkig zijn er plannen om hier verandering in te brengen en van Gouda weer een echte havenstad te maken. De stad ligt op een knooppunt van vaarwegen en heeft niet alleen verbindingen met het Groene Hart maar zelfs een vrije verbinding met de zee. Maar na de Watersnoodramp in 1953 werd de haven bij het Tolhuis afgesloten middels een dam. Echter inmiddels omarmt de gemeente Gouda het plan ‘Gouda Havenstad’, wat een herstel van de oude doorvaart voor ogen heeft.

Voormalige volmolen uit 1631, op de achtergrond stellingmolen 't Slot.

De Grote Volmolen is de enige overgebleven volmolen van Gouda. Het vol in volmolen verwijst naar vollen, wat het ruw maken van wol is. Binnenin de molen zette het water van de IJssel een scheprad in beweging. Hierdoor loosden de volmolens in Gouda water op het achterland, evenveel als de vijf windmolens er weer uit konden malen, tot woede van de polderbesturen. Pas in 1869 werd hierover een compromis bereikt. De molen werd in 1631 gebouwd en is na 1869 is gebruik geweest als kaaspakhuis.

Blik op de gracht-sluizen vanaf de Westhaven gezien. Het gelige gebouw op de achtergrond is 'Magazijn de Zon', momenteel een vestiging van de ING-bank. Over 'Magazijn de Zon' las ik het volgende:

In 1904 vestigden de gebroeders Van Haeren, twee ondernemers afkomstig uit 's-Hertogenbosch, zich in Gouda en begonnen op de hoek van de Dubbele Buurt en de Wijdstraat een zaak in manufacturen en dergelijke. Het bedrijf kreeg de naam 'Magazijn de Zon' en werd een filiaal van Vroom & Dreesmann. Enkele jaren later kochten ze ook de naastgelegen woning en gaven architect Piet Buskens de opdracht om beide panden te vervangen door een nieuw warenhuis. Buskens gaf het gebouw een jugendstilkarakter. Hij maakte daarbij gebruik van glas in lood, staal, natuursteen en siermetselwerk.
Mede door de centrale ligging, recht tegenover de Markt, is het een beeldbepalend gebouw geworden in het centrum van Gouda.

Het Oude Stadhuys is een monumentaal pand dat stamt uit de vijftiende eeuw. Het ligt midden in de historische binnenstad van Gouda. Eén van de meest indrukwekkende panden van Gouda.

De geschiedenis van het monumentale pand gaat terug tot 1395 las ik. Echter in 1448 zijn ze pas begonnen met de bouw, die uiteindelijk in 1459 was voltooid. Sindsdien zijn er vele renovaties en verbouwingen geweest. Voor het laatst is het gebouw in 1996 gerestaureerd.

Sinds 2012 vinden er geen raadsvergaderingen meer plaats, maar in het sfeervolle pand met z'n prachtige marmeren vloeren, glas-in-loodramen en tapijtkunstwerken vinden regelmatig allerlei andere bezigheden plaats, zoals o.m. congressen, seminars, vergaderingen, productlanceringen en bedrijfsfeesten.

De Sint-Janskerk of Grote Kerk in Gouda is een grote kruiskerk in gotische stijl. De kerk is beroemd vooral vanwege de reeks gebrandschilderde ramen. Het kerkgebouw zelf heeft karakteristieke overkappingen en is het langste kerkgebouw in Nederland met 123 meter, buitenwerks.

In hoofdzaak dateert de kerk uit de 15e en 16e eeuw, maar de historie van het gebouw gaat verder terug.

De Sint-Janskerk is gewijd aan Johannes de Doper, de schutspatroon van Gouda. De symbolische kleuren van deze heilige, rood en wit, zijn in het stadswapen terug te vinden. De kerk behoort tot de top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten.

Lazaruspoortje (1609) gemaakt door Gregorius Cool, nu toegang tot museum en de museumtuin.

Het Lazaruspoortje is destijds gemaakt als toegangspoort voor het toenmalige leprozenhuis aan de Gouwe. De afbeelding op het poortje toont de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus (Lucas 16:19-31). Lazarus vraagt om kruimels te mogen eten die overschieten van de maaltijd van een rijke man. Hij krijgt echter slechts de zorg van honden, die zijn zweren likken. De man en de vrouw ter weerszijden van deze afbeelding zijn leprozen met een lazarusklepper en een aalmoezenschaaltje in hun hand. Daarboven een afbeelding van Lazarus, na zijn dood, in de schoot van Abraham. Lazarus werd de beschermheilige van de melaatsen.

Nadat we de auto in het 'Bolwerk' hadden geparkeerd, een parkeergarage aan de Sint Mariewal, hadden we dorst en trek in een bitterballetje. Niet zo gek natuurlijk, want de vijf zat inmiddels in het uur. Via het Pottersplein en de Nieuwehaven zijn we naar de Kleiwegstraat gewandeld, alwaar we tegen 'De Goudsche Pijp' aanliepen. Een gelegenheid die het midden hield tussen een pannenkoekenhuis en een Grieks eettentje. Maar wij kwamen echter alleen voor een drankje en een paar bitterballetjes. Geen probleem, ook daarvoor konden we in 'De Goudsche Pijp' terecht. En zo kwam het dat we daar even later gezellig en tevreden om de tafel zaten te ouwehoeren over van alles en nogwat.

Wat vroeger een Lichtfabriek was is nu eten, drinken en feesten waar het omgaat. Rond 1910 verzorgden de Gemeentelijke Lichtfabrieken Gouda vanaf deze locatie de stroomvoorziening van Gouda en omgeving.
Maar als gezegd, nu is het daar eten geblazen, en dat hebben we gedaan ook. Goeie kaart, goeie bediening en nog gezellig ook. Dat wij niet de enige waren die dat vonden, bleek wel uit het feit dat de tent praktisch vol zat. En dat voor een gewone doordeweekse dag.

Rond een uur of halftien hebben we de auto maar weer eens opgezocht. We moesten nog naar Weesp, maar bij Utrecht konden we vanwege wegwerkzaamheden de A2 niet op, lekker dan. Via de A28 en de A1 zijn we er uiteraard ook gekomen, een behoorlijke omweg dus. Maar we hadden met z'n viertjes een leuke middag gehad, het kon ons goede humeur dan ook niet echt drukken.

Het was een mooie herenleed mini-excursie! Moeten we beslist wat vaker doen.

over allegorische composities

Afgelopen dinsdag hebben we het CODA museum in Apeldoorn weer eens bezocht. Een aardig museum, waar behalve verzamelen en tonen van belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen, het starten en voeren van discussies, ontwikkelen en doorgeven van kennis, informatie en documentatie op het gebied van literatuur, muziek, film, archieven en de geschiedenis van Apeldoorn, ook het verzamelen, vertonen en vertellen over mode- en kunstenaarssieraden en beeldende kunst op én van papier tot de kerntaken behoord. Twee exposities trokken deze keer in het bijzonder onze aandacht t.w. 'Teun Hocks' en 'The Weather Diaries'.

'Teun Hocks'
Het oeuvre van Teun Hocks (Leiden, 1947) wordt gekenmerkt door vakmanschap, een scherp gevoel voor humor en zijn grote gave als verhalenverteller. Hij is niet alleen de maker van het werk maar fungeert ook telkens als hoofdpersoon; veelal een man van middelbare leeftijd die in absurde maar op het eerste oog alledaagse situaties terechtkomt. Het is geen onverschrokken held maar een Buster Keaton of Elckerlijck die geconfronteerd wordt met een surrealistische wereld of met een onwaarschijnlijke en onhaalbare taak. In zijn vaak typische Hollandse taferelen met weidse landschappen of wat burgerlijke interieurs speelt hij niet alleen met het alledaagse, maar zien we ook een allegorie van zotheid en referenties aan de magische werelden van Pieter Breughel en René Magritte. Soms is het beeld zuiver komisch, maar evenzo vaak is het poëtisch, surrealistisch, absurd of zelfs tragikomisch waarbij Hocks alle elementen uit een film of verhaal in een beeld vervat.

'The Weather Diaries'
In tegenstelling tot traditionele antropologen die de camera gebruiken om bevolkingsgroepen en hun culturen op wetenschappelijke wijze vast te leggen, transformeerden Cooper & Gorfer (Sarah Cooper, Amerika 1974 en Nina Gorfer, Oostenrijk 1979) hun waarnemingen tot poëtische beeldverhalen. Zij verwerkten hun reisimpressies tot geënsceneerde foto’s die zij vervolgens aanvulden met kleurlagen, structuren en symboliek. Tijdens hun reis ontdekten Cooper & Gorfer dat de steeds wisselende weersomstandigheden, de geïsoleerde ligging en de beperkte beschikbaarheid van grondstoffen en materialen een unieke bron van creativiteit en inspiratie vormen voor de kunstenaars en ontwerpers uit IJsland, Groenland en de Faeröereilanden. Wat de verschillende culturen van IJsland, Groenland en de Faeröereilanden verbindt, is de behoefte om de specifieke, nationale identiteit te behouden. In Ena with Eyes Shut, werk van Nikolaj Kristensen en posterbeeld van deze tentoonstelling, zien we de nationale klederdracht van Groenland. Het kostuum is voornamelijk opgebouwd uit glazen kralen. Het gewicht is paradoxaal: het symboliseert tegelijkertijd de trots en de beperkingen die tradities – en de angst ze te verliezen – met zich meebrengen.


The Weather Diaries, Nordic Fashion Biennale by Cooper & Gorfer from Gestalten on Vimeo.

En passant hebben we daar ook de expositie IRON(Y) nog gezien. Sieraden van de Zwitserse ontwerpster Sophie Hanagarth (Lausanne, 1968). Armbanden, ringen, kettingen noem maar op van ijzer en koper. Ze speelt in haar werk met conventies, de stijfheid van het denken en de moeilijkheid van het openstaan voor iets dat afwijkt van het gangbare.

over heden & verleden tijden

Lang geleden, in de vierde klas van de lagere school, had ik een onderwijzer die Doornbos heette. Een naam die ik ruim 6 decennia later nog steeds niet vergeten ben, en ook niet vergeten zal. Meester Doornbos gaf vaderlandse geschiedenis en kon vertellen als geen ander. Weliswaar moesten we ook van hem jaartallen opdreunen, maar dan kwam het, dan vertelde hij een bij een jaartal behorend verhaal waar we ademloos naar luisterden. We hingen aan zijn lippen gekluisterd als hij bijv. de Tachtigjarige Oorlog en de inquisitie behandelde.

Ik moest aan meester Doornbos denken toen ik onlangs 'Rode sneeuw in december' las, een historische roman uit 2012 van Simone van der Vlugt (Hoorn, 1966). Kort samengevat is het een historische roman tegen de achtergrond van de Tachtigjarige (Godsdienst)Oorlog (1568-1648). Het is 1552, de vooravond van de Tachtigjarige Oorlog. Lideweij Feelinck krijgt een relatie met de jonge arts Andries Griffioen, aanhanger van het protestantisme. Om met hem te kunnen trouwen trotseert ze de wil van haar katholieke vader, die daardoor met haar breekt en haar onterft. Het jonge stel vestigt zich in Breda, waar ze een nauwe band krijgen met prins Willem van Oranje (1533-1584). Maar het politieke klimaat verandert, het protestantisme wint terrein terwijl onder koning Filips II (1527-1598) de inquisitie hoogtij viert. Willem van Oranje vlucht naar Duitsland, waar hij zijn legers organiseert om in opstand te komen tegen koning Filips II. Lideweij vlucht met haar gezin naar het rustige Naarden in het Noorden, waar ze zich veilig waant. Tot op 1 december 1572 een verschrikkelijk lot het kleine stadje treft, waarbij praktisch alle inwoners worden vermoord.
De meest aangrijpende passage in de historische roman van Simone van der Vlugt vind ik. Ook al volgen er in die periode meer gruwelijkheden zoals het beleg en de overgave van Haarlem (1572-1573) met duizenden executies als gevolg. En de belegering van Alkmaar en Leiden daarna, met de bedoeling de bevolking door uithongering tot overgave te dwingen. Gelukkig werden die steden uiteindelijk door de legers van Willem van Oranje en de Geuzen ontzet.

Een vreselijke tijd die al zo'n 443 jaar achter ons ligt. Dergelijke gruwelijkheden kunnen we ons in de huidige tijd niet meer voorstellen! Of toch wel? Om maar eens wat te noemen, wat gebeurde er tijdens de 2e wereldoorlog bijvoorbeeld op 10 juni 1944 in het Franse dorpje Oradour-sur-Glane of op 1 oktober 1944 in het Veluwse dorpje Putten? Of recenter op 11 juli 1995 in de Bosnische stad Srebrenica? Om maar te zwijgen over de meest recente terreuraanslagen her en der door IS. En zo is er nog een flinke waslijst van hedendaags barbarisme op te stellen.
En is het ook niet te bizar voor woorden dat de strijd tussen het protestantisme en het katholicisme, dat heel Europa in de Tachtigjarige Oorlog veranderde in een bloedige arena, primair vergelijkbaar is met de huidige richtingenstrijd binnen de islam tussen de sjiieten en soennieten in Irak en Syrië. De kiem van deze richtingenstrijd schijnt nota bene in de zevende eeuw te liggen, en ging over de vraag wie Mohammed moest opvolgen. Niet te geloven, maar ook nu weer worden steden en dorpen uitgemoord. In ruim 400 jaar niets geleerd!

De Tachtigjarige Oorlog in Europa leidde uiteindelijk tot revoluties in verschillende Europese landen. Alles kwam op een helling te staan, godsdienst, politiek en recht veranderden voor altijd. Nu, ruim vier eeuwen later dus, wordt wel gezegd dat het protestantisme als de bakermat van de moderne democratie en het kapitalisme kan worden gezien. Kan zijn, maar dus ook en vooral, dat het aanhangen van een religie in welke vorm dan ook, allesbehalve bijdraagt aan vrede en veiligheid in dit ondermaanse bestaan!

Turner's aarde & lucht in verf

Er wordt wel gezegd, wat Rembrandt (1606-1669) is voor Nederland is Turner (1775-1851) voor Groot-Brittannië. Begrijpelijk, want hoewel Rembrandt ruim anderhalve eeuw eerder geboren is dan Turner, en Rembrandt tot de barok behoorde en Turner tot de romantiek, hadden ze gemeen dat ze allebei absolute meesters waren in het schilderen van het licht. Turner beheerste de licht/donker-techniek in zowel olie- als waterverfschilderijen, hij gold als één van de grondleggers van de Engelse aquarellandschap-schilderkunst. Verder wordt Turner ook wel gezien als één van de voorlopers van het impressionisme.

De dubbeltentoonstelling 'Gevaar & Schoonheid - Turner en de traditie van het sublieme' is verdeeld op basis van de vier elementen die terugkomen in Turner's werk t.w. vuur en water, die we j.l. oktober in museum 'de Fundatie' in Zwolle hebben gezien (zie in mijn blogarchief stukje 'op een zondag in de Fundatie' van 12 oktober 2015) en aarde en lucht, die we gisteren hebben gezien in Rijksmuseum Twenthe in Enschede. Als we de drukte bij de expositie in Enschede willen ontlopen, moeten we denk ik sowieso niet in het weekend gaan, schreef ik in mijn stukje over Turner in de Fundatie. Maar kennelijk ook niet op een vrijdag, want ook nu was het erg druk. Maar goed, al was het af en toe reikhalzend, we hebben genoten van de tentoonstelling.

Joseph Mallord William Turner, de meester van het sublieme landschap, weet in zijn schilderkunst als geen ander de grootsheid van de natuur en de nietigheid van de mens tot uitdrukking te brengen. Echter los van heersende regels en waarden weet Turner de natuur te onderwerpen aan zijn eigen wetten en regels. Een natuurgetrouwe weergave van het landschap maakt bij hem plaats voor een landschap dat is ingegeven door zijn persoonlijke beleving. Onderwerp en stijl zal ik maar zeggen vallen samen, wat de zeggingskracht van Turner's schilderijen en aquarellen een bijzondere meerwaarde geeft.