Vorig jaar werd het al aangekondigd (zie in mijn blogarchief stukje 'Mozart Concert' COV Putten van 17 oktober 2014), een jubileumconcert van de Christelijke Oratorium Vereniging te Putten. Afgelopen zaterdagavond was het zover en waren we van de partij. Een vriend van ons die in de COV bij de baspartij zijn steentje bijdraagt, had ons op een toegangskaart getrakteerd. Vanaf kwart voor zeven stond de kerk open, maar rond zeven uur zat de kerk praktisch al stampvol. Alleen op de achterste banken konden we nog een plaatsje vinden, het was niet anders. Het zicht op koor en orkest was niet optimaal, maar het geluid was prima, en daar ging het primair uiteindelijk om. Goeie akoestiek heeft dat kerkje trouwens. Ik weet niet hoe vaak ik in het verleden de cantates van Johann Sebastian Bach's Weihnachtsoratorium wel niet gehoord heb, maar vaak. Het nam niet weg dat ik ook deze keer weer ademloos heb zitten luisteren.
Bach's muziek geldt als hoogtepunt van Lutheraanse kerkmuziek en als 'muzikale uitdrukking van de Reformatie' heb ik eens gelezen. Naar Bach's mening had muziek twee wezenlijke doelen: muziek behoort 'tot Gods eer en tot ontspanning van het gemoed' te zijn. Natuurlijk kan ik me als notoire heiden in het laatste deel van Bach's doelstelling goed vinden. Maar iedereen is uiteraard vrij om zich ook in het eerste deel van Bach's doelstelling te kunnen vinden. Mooie muziek tot eer en glorie van alles wat in ons universum genieten kan, zal ik maar zeggen! Ik heb in ieder geval genoten, en zo goed en kwaad als het ging, heb ik de prachtige en ingetogen compositie van het slotkoraal van de vierde cantate nog kunnen opnemen ook.
Onlangs 'Expeditie Land Art' gezien, een expositie in de Amersfoortse Kunsthal KAdE, georganiseerd rondom de publicatie van het boek 'Expeditie land art' van Sandra Smallenburg, kunstcriticus bij NRC Handelsblad. Ze gaat in haar boek op zoek naar landschapskunstwerken, oftewel landschappen die dienen als kunst, in verlate gebieden in Amerika. Smallenburg vindt op verschillende plekken kunstwerken, zoals in zoutmeren, hoogvlaktes en in het binnenste van een eeuwenoude vulkaan. Echter niet alleen buiten Nederland zijn dergelijke kunstwerken te vinden, ook hier tref je her en der landschapskunstwerken aan, bijvoorbeeld in de Flevopolders zijn werken van Daniel Libeskind, Richard Serra, Piet Slegers, Robert Morris en Marinus Boezem te vinden, in Den Haag werk van Ian Hamilton Finlay en in een zandafgraving bij Emmen van Robert Smithson. (Zie in mijn blogarchief o.m. de stukjes 'broken circle/spiral hill' van 21 november 2011; 'Land-art in Emmen' van 11 juli 2013 en 'boomkathedralen' van 31 maart 2014).
De nadruk in de expositie in Kunsthal KAdE ligt echter op zes pioniers van de land art-beweging t.w. Nancy Holt, Robert Smithson, Walter De Maria, James Turrell, Richard Long en Marinus Boezem en hun invloed op een jonge generatie kunstenaars, te weten Francis Alÿs, Tacita Dean, Mario Garcia Torres, Zeger Reyers, Pierre Bismuth en Lara Almarcegui. Maar wie er oog voor heeft, herkent de pioniersgeest van de land art-kunstenaars in het werk van tal van hedendaagse kunstenaars. Je ziet het in de magische video nummer acht: Everything is going to be alright (2007) van Guido van der Werve, waarin de kunstenaar eenzaam over een ijsvlakte loopt terwijl hij op de hielen wordt gezeten door een enorme ijsbreker. Diezelfde pioniersgeest is terug te vinden in het werk ‘When Faith Moves Mountains’ dat Francis Alÿs in 2002 even buiten Lima in Peru maakte en in de film The Schlieren Plot van de Mexicaanse kunstenaar Mario Garcia Torres. Sinds 2013 leeft Spiral Jetty ook voort in de digitale wereld. Toen dook de spiraalvormige pier op in het virtuele landschap van de populaire videogame Minecraft. Spiral Jetty is het archetype van land art, vindt Jan Robert Leegte, de maker van de digitale Spiral Jetty. Daarom moest hij een plekje krijgen in het spel.
'Everything is going to be alright'
Een boeiende expositie die voor een groot deel uit documentatiemateriaal bestaat, met enkele interessante uitzonderingen. Bijvoorbeeld een werkje van de Nederlandse landschapskunstenaar Marinus Boezem. Een veldje riet in jute zakken staat in de grote zaal in de wind van een paar ventilatoren te ruisen dat het een aard heeft. Een heuse landschaps(kunst)beleving binnen de muren van het museum zal ik maar zeggen. Maar voor mijn gevoel accentueerde het rustgevende geruis a.h.w. een sfeer van innerlijke verstilling, die ik in deze expositie in de Amersfoortse kunsthal ervoer.
Alles in het onlangs geopende nieuwe 'Station Arnhem Centraal' golft, glooit en stroomt las ik in een artikel van Bob Witman in de Volkskrant. Dat kan je wel stellen, tijdens de ontwerpfase werd zelfs de hulp ingeroepen van scheepsbouwkundige rekenmeesters. De reguliere bouwberekeningen bleken simpelweg niet toereikend voor de geavanceerde draagconstructies die architect Ben van Berkel van UNStudio had bedacht. Meer dan vijftien jaar hebben de bouwperikelen rond dit project geduurd. Eigenlijk had het station in 2009 al geopend moeten worden, maar mede door problemen met de financiering en aanbesteding van de OV-terminal liep het project jaren vertraging op. De kosten zijn door de jaren heen flink opgelopen, van de oorspronkelijk begrote 220 miljoen euro (ongerekend vanuit guldens) tot uiteindelijk 625 miljoen euro. Zowel de bouw als de problemen rond het project heeft bij Arnhemmers tot veel ergernis geleid. Het ontwerp is sinds de presentatie in 1996 evenwel in de basis overeind gebleven.
Het resultaat mag er zijn, om Bob Witman nog een keer te citeren: een imponerende spoorkathedraal. De vloeiende beweging van de spectaculaire draagconstructie in de stationshal, accentueert a.h.w. de stromende beweging van tienduizenden reizigers die daar per dag passeren. Een mooi wulps gebouw eigenlijk!
Dat kon je van het oude stationsgebouw van architect ir. H.G.J. Schelling (1888 - 1978) bepaald niet zeggen. Schelling was de verantwoordelijke architect voor de Nederlandse spoorwegen boven de grote rivieren. Zijn creatie lag meer dan een halve eeuw (van 1954 tot aan de sloop in 2007) min of meer weggedrukt in de noordwesthoek van het Stationsplein. Het was allesbehalve centraal in het oog springend. Het geheel was in beton opgetrokken, waarbij de luifel met een structuur van gebogen betondelen en de 18 meter hoge uurwerktoren de meeste aandacht trokken.
De afkorting p.m. die ik consequent bezig voor mijn zondagse broers, zussen en aanhang stukjes (zie in mijn blogarchief de stukjes 1e t/m 10e zondag p.m. op resp. 7-5-'12; 28-8-'12; 27-11-'12; 25-2-'13; 23- 6-'13; 26-8-'13; 13-11-'13; 28-1-'14; 11-11-'14 en 21-4-'15), staat voor het Latijnse 'post meridiem', na de middag, de tijd van 12 uur 's middags tot 12 uur 's nachts. Dus niet voor 'post mortem', na de dood, maar het bizarre is dat afgelopen zondagmiddag ook deze definitie in zekere zin van toepassing was.
De 11e zondag p.m. stond geheel in het teken van nog diverse te bespreken ofwel af te handelen zaakjes zo kort na het overlijden van moeder. Hoofdmoot was zondagmiddag, wat te doen met allerhande min of meer persoonlijke stukken, foto's, schrijfsels, sieraden en meer van dat soort dingen. Waar niemand van ons wat mee had ging naar 'Het Goed' of zelfs de prullenbak in, maar wat over bleef, en dat was nog heel wat, werd uiteraard onder ons verdeeld of verloot. Al doende raakte ik echter in een treurige gemoedsstemming. Helemaal toen Janny me een nota van verpleegkosten tijdens mijn geboorte in het Zwolse ziekenhuis liet zien, die ze tussen allerlei stukken was tegengekomen. In vlagen van weemoed trok in vogelvlucht het hele leven van mijn ouders aan mij voorbij. Mooie en minder mooie momenten, maar vooral, wat is het achteraf allemaal snel voorbij gegaan!
Maar ondanks mijn weemoedige stemming vond ik het toch ook weer een gezellig samenzijn. En de kip tandoori was kennelijk goed gelukt want sommigen schepten zelfs voor de derde keer op. Mooi, op maar weer naar de volgende zondag p.m. over 3 à 4 maanden.
Behalve de slechte berichten van de laatste tijd, zijn er gelukkig ook nog mooie berichten te melden. Bijvoorbeeld over El Hierro, het meest zuidwestelijke eiland van de Canarische Eilanden met een oppervlak van ca. 269 km2 en ca. 10000 inwoners. Deze Spaanse vulkaanrots wil het eerste klimaatneutrale eiland ter wereld worden, las ik onlangs in de Volkskrant. Een energieomwenteling aan de rand van Europa. El Hierro, het kleinste van de Canarische Eilanden, schakelt volledig over op duurzame energie. Het is daarmee de eerste landmassa ter wereld die de klok rond vertrouwt op hernieuwbare energiebronnen. De tienduizend inwoners van El Hierro halen nu al energie uit een waterkrachtcentrale à la de waterkrachtcentrale van Coo-Trois-Ponts in de Belgische Ardennen (zie mijn stukje Prik! van 27 oktober 2008), maar daar moest altijd nog energie van elders komen (olie, gas, kolen of kernenergie) om in de goedkope uren het water weer omhoog te pompen. Op El Hierro doen ze dat nu dus met windenergie, er komt zo'n kleine 12 megawatt aan windenergie bij, meer dan voldoende om het water uit het lage reservoir weer naar het hoge reservoir te pompen. De centrale spaart daarmee jaarlijks 40.000 vaten olie uit, goed voor een uitstoot van 18.700 ton CO2. Maar dat is nog niet alles, de overheid van El Hierro schijnt met autobouwer Renault-Nissan reeds een contract te hebben afgesloten wat inhoud, dat tegen 2020 alle zesduizend auto’s op het eiland elektrisch zijn en dus gebruik maken van deze water-wind centrale!
Iets anders nog: Gisteravond zag ik in vpro-tegenlicht de Schotse advocaat Polly Higgins, advocaat van de aarde wordt ze genoemd. Ze creëert bewustwording, samen met de Spaanse onderzoeksrechter Baltasar Garzón. Ze hebben het over ecocide, ofwel de grootschalige vernietiging van onze ecosystemen. Onze wereld kent namelijk vier internationale misdrijven t.w. oorlogsmisdrijven, genocide, foltering en misdaden tegen de menselijkheid. Aan deze zeer ernstige schendingen van het internationale recht dient volgens hun ecocide te worden toegevoegd. Klimaatexperts en politici komen volgende week samen in Parijs om afspraken te maken over klimaatbeleid. Ik heb goede hoop dat door de inspanningen van Higgins en Garzón, ecocide wetgeving hoog op de internationaal-politieke agenda wordt gezet.
Goed geluimd kwamen we gisteravond omstreeks halftwaalf thuis van een vriendenbezoekje. De goede stemming verdween echter als sneeuw voor de zon, toen we de tv aandeden om voor het slapen gaan nog even naar Pauw te kijken. Er was iets ergs gebeurd, maar wat? De gesprekken in de talkshow verliepen tamelijk chaotisch. Feiten en meningen vlogen van links naar rechts over tafel. We hadden al snel door dat Parijs weer getroffen was door een terreuraanslag. En er werd al gauw gesuggereerd dat IS hier zeer waarschijnlijk achter zat, niet helemaal onterecht lijkt mij. Het Franse aandeel in de strijd tegen de terroristen van Islamitische Staat is behoorlijk groot. Voor een aantal IS aanhangers kennelijk een reden om te doen waar ze goed in zijn, t.w. een spoor van dood en verderf zaaien onder onschuldige burgers. En dat is ze gisteravond in Parijs tot groot verdriet aardig gelukt, 129 doden tot nu toe en ik weet niet hoeveel gewonden.
Wat die acht mensen gisteravond in Parijs met hun wraakactie hebben gedaan, is idioot, onverdedigbaar en laf. Ze hebben, vanuit hun ideologie en hun z.g. geloof, onschuldige mensen met wapens het zwijgen opgelegd. Als hun God een God is die dat goedkeurt en welwillend beziet, of zelfs beloont, geloof ik niet dat die God bestaat. Overigens geloof ik sowieso niet in die verschrikkelijke onzin, maar dat terzijde. Dat ze zichzelf na hun daden hebben opgeblazen is niet alleen bizar, maar ook laf. Het is een soort van vlucht, zo hoeven ze geen verantwoordelijkheid te nemen voor hun daden! Ik begrijp het niet en ik wil het niet begrijpen. Het zijn, alle vreedzame moslims ten spijt, gewoon een stel criminelen die de islam a.h.w. hebben gekaapt voor hun verachtelijk en misdadig wereldbeeld.
Van vrijheid, gelijkheid en broederschap, oude waarden die ook in onze tijd gelden en waardevol zijn, hebben ze mogelijk nooit gehoord!
Historisch gezien hebben we de dubbeltentoonstelling 'Cobra tot Zero' in respectievelijk museum Flehite en het Mondriaanhuis in Amersfoort in omgekeerde volgorde bekeken. We zijn namelijk met het objectiverende minimalisme van Zero, een beweging in de moderne kunst tussen 1958 en 1966 begonnen, terwijl Zero toch min of meer een uitvloeisel was van Cobra, de avant-gardistische beweging tussen 1948 en 1951, opgezet door enkele kunstrebellen uit Kopenhagen, Brussel en Amsterdam. Maar omgekeerde volgorde of niet, het kijkplezier was er niet minder om. De collectie Roetgering, een prachtige verzameling van 50 jaar naoorlogse schilderkunst!
Tijdens de wandeling van het Mondriaanhuis naar museum Flehite hielden we bij de 'Elleboogkerk' aan de Langegracht even pas op de plaats. Het enige kerkgebouw waar ik in het verleden 10 jaar lang met plezier 5 dagen per week naar toe ging, schreef ik in mijn stukje 'Elleboogkerk' van 23 oktober 2007. Het betrof de periode toen architectenbureau Environmental Design er gevestigd was.
Zie de 'Elleboogkerk' op 1:37 in Polygoonjournaal van maart 1974.
De uit 1820 daterende neoclassicistische Elleboogkerk werd op 22 oktober 2007 door brand verwoest. (Zie eerdergenoemd stukje 'Elleboogkerk' van 23 oktober 2007). De toen als 'Armando Museum' in gebruik zijnde Elleboogkerk is inmiddels herbouwd en staat nu te koop voor € 1.495.000, - k.k. en excl. btw. Behalve de raampartijen is er binnen weinig meer over van de neoclassicistische kenmerken, de verdwenen zuilen rijen en de nieuwe bijzondere houten kapconstructie met een lichtstraat in de nok is allesbehalve neoclassicistisch. Maar het geeft het inwendige van de Elleboogkerk uiteraard wel een geheel eigentijds cachet. Ben benieuwd wat de toekomstige eigenaar gaat doen met deze 920 m2 vloeroppervlak in de Amersfoortse binnenstad. Een restaurant misschien of een locatie voor bijeenkomsten en evenementen of wordt het mogelijk als werk-, winkel-, studio- of woonruimte ingericht, we zullen het zien.
Na eerdergenoemd bezoek aan museum Flehite, zijn we via de prachtige eeuwenoude Muurhuizen terug gewandeld naar parkeergarage 'Beestenmarkt' aan Binnen de Veste.
Wah-wah-wah-wah-wah-wah-wah-Prr-prr-prr-prr-ta-ta-ta-ta-ta-boem-boem-boem-boem-boem-enz. enz. enz. en niet te zacht! De muziek van Classic FM hoorde ik niet of nauwelijks in mijn koptelefoon, ze werd praktisch in alle toonaarden overstemd. Geen wonder ook, de MRI scan genereerde 40 minuten lang regelmatig een geluidsdruk van ca. 108 dB (decibel) op mijn trommelvliezen. Ter vergelijking: het geluidsniveau van een popconcert is ca. 110 dB en het geluidsniveau in een rustige kamer of kantoor is ca. 40 dB.
MRI is de afkorting van Magnetic Resonance Imaging, beeldvorming middels magnetische resonantie dus. Een medische techniek die, als echografie, gebruik maakt van golven. Hierbij wordt je in een zeer sterk magnetisch veld blootgesteld aan radiogolven. Onder invloed van deze radiogolven gaan de waterstofatomen in het lichaam zelf ook radiogolven uitzenden, maar wel van een andere frequentie. Op deze manier verkrijgt de radioloog een helder beeld van de inwendige patiënt.
Dat het één en ander gepaard gaat met een hoop herrie, komt door de grote magneet in de MRI scan en de vele schakelingen middels de z.g. gradiëntspoel tussen de diverse magneetvelden, die nodig zijn om een plaatje te kunnen maken. Door al dat schakelen komen grote krachten op de spoelen te staan, die daardoor goed hoorbaar gaan bewegen. Elk MRI-beeld ontstaat middels tienduizenden snelle schakelingen die de oorzaak zijn van al die repeterende herrie. Een repeterende herrie die al naar gelang het soort beeld dat de radioloog wil zien, van toon en geluidsniveau veranderd door de verschillende combinaties van schakelingen. (Zie ook 'MRI Sounds' van 16-11-'13).
De paradox van het hele gedoe schuilde voor mij in het feit, dat in de beklemmende lawaaimachine er in mijn brein eigenlijk alles behalve heldere beelden ontstonden, terwijl de radioloog door dezelfde lawaaimachine op enige afstand juist een helder inzicht verkreeg van mijn inwendige. Trouwens, hopelijk kom ik hier niet gehoorgestoord vandaan. Engtevrees, ofwel claustrofobie ken ik gelukkig niet, maar evengoed moest ik denken aan grote mensenmassa's en klem zitten in een kruipruimte of bakskist, een vliegreis van 20 uur en weet ik allemaal niet wat nog meer. Nee, ik heb een gloeiende hekel aan kleine ruimtes, de ruimte om me heen kan me eigenlijk niet groot genoeg zijn! Maar ik zal vast niet de enige zijn die zo denkt.
In de MRI scan lag ik als een augurk in een rolmops, ik kon geen kant op. Van de weeromstuit ging ik me maar concentreren op de tonen van de MRI scanner, aan radio Classic FM had ik toch niks. Mogelijk ontdekte ik daarin net als Bruno Spoerri of Patricia Bosshard en Simon Grab ook een vorm van muziek. En ja hoor, hoewel elektronische muziek niet mijn favoriete genre is, begon ik me daar in de tube als een in alle toonaarden fantaserende augurk, bijna senang te voelen.
Je leest van alles, om maar wat te noemen: Brulapen met zware stem hebben kleine teelballen; Krokodillen kunnen slapen met één oog open; Eerste honden ontstonden in Azië; Voedselketen in oceanen staat op instorten. Een scala aan z.g. wetenschappelijk onderbouwde onderwerpen die ik dus echt niet zelf verzonnen heb. En in de vandaag door de Volkskrant aangeboden Kidsweek, een echte krant met serieuze onderwerpen die zo geschreven zijn dat kinderen het ook snappen, las ik dat de Aarde reuzenpoep mist. Ik dacht eerst aan een geintje, maar niks daarvan, het is een bloedserieus item!
Door een tekort aan poep dreigt er op Aarde een fosfortekort te ontstaan. Fosfor is een belangrijk en alles regulerend mineraal voor mens en dier en zorgt er ook voor dat planten en bomen kunnen groeien. Ik heb altijd gedacht dat we hier juist een teveel aan poep, en dus ook fosfor hadden. Een probleem dat ze hier immers mestoverschot noemen. Ik ben benieuwd welke aanpak uit deze studie weer voortkomt. Om te beginnen kunnen we lijkt mij alle poep van honden, katten en grote grazers maar beter gelijkmatig over stad en land verspreiden.
We waren vandaag onderweg naar de tentoonstelling 'Lekker Licht' in Centraal Museum Utrecht, een tentoonstelling over de betekenis van licht in ons leven. Een boeiende tentoonstelling lijkt ons, waarin je middels de beeldende kunst ervaart wat licht doet. Op eigen wijze laten diverse kunstenaars zien hoe ze licht interpreteren. Ze gaat in op de wezenlijke, sociaal-maatschappelijke, religieuze en technologische betekenis van licht. Echter om de één of andere reden kregen we onderweg allebei ineens meer zin in een wandeling in de natuur, dan verder te rijden naar Utrecht. 'Lekker Licht' is nog tot 24 januari 2016 te zien, we hebben dus nog even de tijd!
En zo liepen we tot onze eigen verrassing even later tussen Putten en Nijkerk rond op landgoed 'Oldenaller'. Een prachtig landgoed waar de sfeer bepaalt wordt door de afwisseling van cultuur en natuur. We hebben daar in elk jaargetijde wel een keer eerder gewandeld, maar het zo mooi gelegen eeuwenoude gebiedje op de rand van de Veluwe blijft ons trekken.
Landgoed 'Oldenaller' is nu eigendom van Natuurmonumenten. De oudste documenten waarop de naam 'Aller' reeds voorkomt dateren al van 1313. Het huis 'Aller' was toen een versterkte boerderij met een verdedigingsgracht. Het huidige kasteel 'Oldenaller' werd in de 17e eeuw ontworpen door de bekende bouwmeester Jacob van Campen. Het vierkante gebouw met aan twee zijden uitspringende middengedeelten wordt momenteel particulier bewoond. De in Engelse landschapsstijl aangelegde kasteeltuin werd omstreeks het midden van de 19e eeuw aangelegd door landschapsarchitect Zocher.
Het was een prachtige wandeling, nog even en dan is al het blad van de bomen en is het hier ook op maaiveldniveau weer 'Lekker Licht'.
Herenleed in Ankeveen ofwel in 'the middle of nowhere'. Toen we restaurant 'Loodijk', een tent die Ab voor deze avond had uitgezocht omdat het hem daar een keer goed bevallen was, afgelopen woensdagavond vanuit Weesp naderden, werd ik bepaald niet door een euforisch gevoel overvallen. Stel je voor, een lelijk en gedateerd gebouwtje midden in de weilanden naast een onbemand benzinestation op een donkere en regenachtige avond. Hoe unheimisch wil je het hebben, hier komt nog geen hond was het eerste wat in me opkwam. Maar vrijwel gelijk deed een overvolle parkeerplaats anders vermoeden. En inderdaad, binnen was het een drukte van belang!
'Loodijk' het eind 2014 geopende 'all you can eat' restaurant is hier een vrij populaire horeca gelegenheid, waarin de onbeperkte maaltijd voorop staat. Zelf zeggen ze: 'Door het 'all you can eat' concept te combineren met een inspirerende omgeving, waarin service en gezelligheid voorop staat, biedt restaurant 'Loodijk' een dynamische plek, waar je het gevoel krijgt écht bediend te worden. Het diverse menu van onze wereldkeuken wordt geïnspireerd door streekproducten, die worden omgetoverd tot heerlijke seizoensgerechten. Door dit te combineren met een prachtige omgeving, waar de service voorop staat, wordt dit avondje uit een echte ervaring'.
Nou een 'echte ervaring' was het uiteraard sowieso. In een modern en sfeervol interieur (hoewel ik de wandbekleding van kranten wel een beetje te veel van het goede vond) werden we door het personeel vriendelijk, vlot en relax bediend. Eigenlijk hou ik niet van z.g. 'onbeperkt eten restaurants', vreetschuren noem ik ze altijd. Maar nu ik er geweest ben, zou ik met die typering restaurant 'Loodijk' zwaar beledigen en zeker tekort doen, niks vreetschuur effect, in tegendeel. Niet alleen in de bediening, maar ook in al die heerlijke kleine gerechtjes zagen en proefden we de persoonlijke aandacht. Of het nou soep, een salade van rivierkreeftjes, sliptong, tonijn, zalm, ossenhaas, carpaccio, coquille of sushi was. Om maar te zwijgen over de heerlijke desserts, tiramisu, crème brûlée, fruit en diverse soorten ijs! Na de koffie waren we het met Ab eens, dat we hier t.z.t. voor een Herenleedje nog best weer eens kunnen aanschuiven.
Dinsdag a.s. gaan we moeder begraven. Dan wordt ze weer verenigd met haar geliefde waar ze 47 jaar mee getrouwd geweest is, schreef ik o.m. afgelopen zaterdag in mijn stukje 'afscheid, verdriet en blijdschap'. Naarmate de dinsdag naderde zag ik in toenemende mate tegen deze dag op. Alles was weliswaar geregeld, maar toch, de definitieve slotfase van een veelbewogen periode, het besef van nog een allerlaatste blik in de kist, de afsluiting daarvan en de gang naar het graf met al het gedoe er omheen, bezorgde me onrustige nachten.
Nutteloos getob bleek achteraf, want eenmaal dinsdag heb ik alle gebeurtenissen gewoon over me heen laten komen, hetgeen uiteraard ook moeilijk anders meer kon. Het zou te bizar voor woorden zijn, als ik zou zeggen dat ik de dag als een feestdag ervaren heb, maar een prachtige en gedenkwaardige dag was het zeker. Het samenzijn in de tijd voorafgaand aan de condoleances en de dankdienst, de dankdienst en alle bijdragen van ons en de kleinkinderen vooral, de uitvaart en begrafenis, het samenzijn daarna met familie en kennissen in de aula van de Kruiskerk. En last but not least, de bijeenkomst van ons en onze kinderen en kleinkinderen in restaurant Coelenhage.
Een prachtige en gedenkwaardige dag die het verdriet door het verlies van mijn oude moeder uiteraard niet kon wegnemen, maar zeker op dat moment wel een stuk lichter en draagbaarder maakte. (Dat overigens in schrille tegenstelling met de kist, die we met z'n zessen als dragers nog behoorlijk zwaar vonden, terwijl moeder zo licht was, onbegrijpelijk). Op de site van de Kruiskerk in Wezep kwam ik de opname van de dankdienst tegen, die ik in bovenstaande impressie verwerkt heb. Kan je de hele dankdienst nog weer eens herbeleven!
De expositie 'Met huid en haar', portretten van Annemarie Busschers in ons geliefde kasteel 'Het Nijenhuis', hebben we gisteren eigenlijk iets te snel bekeken. Niet zozeer omdat het de moeite niet waard was, maar het weer was eigenlijk te mooi om binnen te blijven, bovendien waren we door de gebeurtenissen van de laatste dagen, in ons hoofd teveel met andere zaken bezig. Maar we hebben natuurlijk wel wat gezien, en dat was mooi en van grote kwaliteit. Trouwens mooi in de betekenis van aantrekkelijk of aangenaam zijn Busschers portretten niet: 'Ik schilder niet om ego's te strelen' zegt ze zelf. De kunst van Busschers verkondigt geen ideaal maar waarheid, realisme in de breedste zin van het woord, zowel stilistisch als inhoudelijk. Ze toont de mens in zijn meest kwetsbare hoedanigheid. Toch is er niet zozeer sprake van ontluistering als wel van troost: niemand is perfect!
In de tuinzaal van kasteel het Nijenhuis hebben we ook nog even de tentoonstelling ‘Caspar Berger – VIVO’ gezien. Berger (Utrecht, 1965) toonde daar stukken uit zijn projecten Skeleton en Universe. In de beeldentuin bij het kasteel staat sinds eind augustus zijn ‘Ego Vivo/Self-Portrait-25’ opgesteld. Bijzonder wat Berger doet, hij maakt beelden die zijn geïnspireerd door zijn eigen skelet dat hij middels een MRI scan in detail heeft leren kennen. Mooi, alhoewel? Ik kom er denk ik nog wel een keer op terug.
Mooi is dan misschien niet de juiste typering voor de kunst van Berger, voor de wandeling in de nabije omgeving van kasteel 'Het Nijenhuis' was dat zeker wel het geval.
Afgelopen maandagmiddag hebben we samen onder het genot van een glaasje nog een paar fotoalbums uit de jaren zestig bekeken. Gezellig, hoewel het gesprek moeizaam verliep, genoot ze zichtbaar van de foto's en ons bezoek. Kreeg overigens wel commentaar van haar dat ik een beetje te snel door het album bladerde. Ze betwijfelde of ik de foto's wel zo snel in me op kon nemen. Toen we wilden gaan, vroeg ze ons nog even te blijven, neem er nog één. Nee moeder, we moeten nog wat doen, maar we komen woensdag of donderdag weer. Is goed hoor! Maar woensdag, aan het eind van de middag, werden we door Janny gebeld, het ging niet goed met mama en ze lag al op bed ook. Dat het niet goed ging met mama wisten we natuurlijk al een tijdje, maar dat ze nu op bed lag was nieuw voor ons. Afgaand op moeders gevleugelde opmerking, dat als je erbij gaat liggen het zo afgelopen is, moest er nu serieus wel iets aan de hand zijn!
Drie kwartier later zaten we in Myosotis aan moeders bed. Een wereld van verschil met eergisteren! Moeder was niet meer aanspreekbaar. Met open mond en ogen die in het niets leken te kijken, kneep ze me even al hijgend in m'n hand, één en al onrust. Verdriet, maar meer een onbeschrijfelijk gevoel van medelijden maakte zich van mij meester. Waarom toch zo? Morfine maakte haar even later gelukkig wat rustiger, ze viel zowaar in een soort van slaap. Inmiddels waren we allemaal gearriveerd en keken we beurtelings hoe het verder met moeder ging. Ze lag nu ogenschijnlijk rustig te slapen, maar toen later ook de dokter nog even bij moeder was wezen kijken, leek het hem wenselijk dat er vannacht toch iemand van ons bij moeder in de buurt bleef. In overleg met elkaar hebben we een roostertje gemaakt voor de komende dagen. Janny zou vannacht de spits afbijten, daarna was het mijn beurt en de derde nacht zou Addy de honneurs waarnemen, verder keken we maar even niet vooruit.
Echter dezelfde nacht nog, om precies te zijn 's morgens om 04.00 uur, werden we door Janny wakker gebeld. Het was zover, hoe hard we ook zouden rijden, we zouden zeer waarschijnlijk niet meer op tijd komen. En inderdaad, in het bijzijn van Janny stokte de ademhaling van moeder een kwartiertje later en was ze overleden. Geke en Janny hebben haar daarna liefdevol opgemaakt, waarna Jan en Addy haar enige tijd later op een brancard hebben getild. Samen hebben we moeder vervolgens naar een daarvoor geëigende ruimte in Myosotis gebracht. Een gevoel van leegte overviel me, en mij niet alleen denk ik. Maandenlang hebben we dit aan zien komen, en dan toch ineens zo snel nog, moeilijk te bevatten. Aan de andere kant is er ook een vorm van opluchting en zijn we blij dat moeder niet langer hoeft te lijden. Maar toch, het is ook het definitieve afscheid van een periode. Een fijne periode die voor mij bijna 72 jaar heeft mogen duren!
Dinsdag a.s. gaan we moeder begraven. Dan wordt ze weer verenigd met haar geliefde waar ze 47 jaar mee getrouwd geweest is, en waar wij uit zijn voortgekomen. Ik hoop voor moeder dat de hemelse wereld van het hiernamaals, waarin zij zo stellig geloofde, maar bestaat. Hoewel ik daar zelf niet in geloven kan, maakt de droom dat die twee daar weer samen hand in hand lopen mij toch helemaal blij!
Sinds een aantal decennia gaan we met de hele familie om de twee jaar op Herfstvakantie, hoewel de beginjaren ook interval's van drie jaar hebben gekend. Ooit begonnen in 1977 met 16 personen in twee huisjes in Gemünd, een plaatsje in de Duitse deelstaat Rijnland-Palts dat deel uitmaakt van de Eifelkreis Bitburg-Prüm, zaten we vorige week, 38 jaar later dus, met 47 personen in twaalf huisjes in Vaals nabij de Vaalserberg, met 322,5 meter plus NAP het hoogste punt van Nederland. Hoewel het als vanouds qua sfeer weer een puik weekje was, was het gevoelsmatig deze keer toch ook allemaal een beetje anders. Behalve dat enkele familieleden met aanhang niet de hele week konden blijven, was er ook ziekte en was het verder de eerste keer dat onze 92 jarige grandmama niet meer van de partij kon zijn. Ze verblijft sinds enige tijd in een hospice in Kampen, waar we haar deze week met z'n vijven beurtelings hebben bezocht. Een eindje rijden dus, een bezoekje koste ons gewoon een dag, maar dat hadden we er voor over. Behalve de dag van vertrek, toen de zon uitbundig scheen, was de rest van de week grijs en miezerde het regelmatig. Maar dat heeft als gezegd de goede sfeer niet of nauwelijks kunnen beïnvloeden. Hoewel het een familievakantie is, is iedereen uiteraard vrij om te doen en laten wat hij of zij wil. We hebben allemaal ons eigen huisje, maar 's avonds onder de borrel worden tussen die en gene toch vaak allerlei afspraakjes gemaakt voor de volgende dag. Een wandel- of fietstochtje, skelteren, golfen, zwemmen, een stad of museumbezoekje, eten, what ever. Maar lekker in je huisje blijven zitten voor een spelletje of een goed boek kan natuurlijk ook!
Rond halfvier vrijdagmiddag openden we de deur van huisnummer 288, ons optrekje voor de komende week. Sommigen waren er al, anderen kwamen in de loop van de middag en avond binnen druppelen, en een enkeling kwam zelfs 's zaterdags nog. We zaten met z'n allen aan de rand van het park in de huisnummers 284 t/m 295, en hadden een prachtig uitzicht op de heuvelachtige omgeving. Nadat we de ontmoetingsceremonie zal ik maar zeggen hadden gehad, doken we eerst maar eens even ons huisje in om een beetje te settelen. Even lekker zitten en bijkomen van alles en de reis. Laat ik maar eens met 'Het Rosie Project' beginnen, het boek dat ik thuis al een maand op m'n nachtkastje had liggen zonder aan te raken. En voor ik het besefte, zat ik verstrikt in een intrigerende story die me tot en met een groot deel van de zaterdag heeft bezig gehouden. Een heerlijk lachwekkend boek, dat ik in één ruk heb uitgelezen.
In één ruk uitgelezen.
Don Tillman is een autistische maar razend intelligente wetenschapper in de genetica. Maar in het gewone dagelijkse leven is hij door zijn autisme echter een stuk minder bedreven. Zijn sociale vaardigheden zijn slecht, en hij leeft zijn leven volgens strakke schema’s. Een spontaan uitje of afspraakje hoort daar niet bij.
Via zijn werk is hij bevriend geraakt met het echtpaar Gene en Claudia, zijn enige vrienden. Ze willen hem helpen met het vinden van een geschikte vrouw. Dat pakt Don grondig aan. Hij stelt een uitgebreide vragenlijst samen, om zo zijn ideale partner te vinden. De vragenlijst is zo omvangrijk dat niemand er aan kan voldoen. Vriend Gene zegt een selectie te maken uit de lijst, en stuurt Rosie bij Don langs. Al snel komt Don erachter dat Rosie echter ook geen goede match is. Ze rookt, en moet ook niks hebben van het strakke ritme van Dons leven.
Toch spreken ze regelmatig af, Rosie is namelijk ook op zoek naar haar echte vader. Ze zou verwekt zijn tijdens een feestje. Don maakt een lijst met alle aanwezige mannen die avond, en dan hoeven ze alleen nog maar dna te verzamelen. Don heeft toegang tot het laboratorium van de universiteit, en kan zo testen uitvoeren. Wat volgt is dus een zoektocht naar dna materiaal middels haarwortels, speeksel of anderszins. Rosie en Don moeten dat soms op zeer inventieve wijze zien te verzamelen.
Langzaam begint Don te genieten van de aanwezigheid van Rosie. Zou ze dan toch een goede kandidaat voor hem kunnen zijn?
Don voert door zijn autisme de meest bizarre conversaties, en neemt op sociaal vlak meestal (verkeerde) beslissingen die enkel op ratio zijn gebaseerd. Je blijft lachen.
Wat zullen we eten?
Zondagmorgen zag het er buiten wat minder grijs uit dan de dagen ervoor. Af en toe piepte er zelfs een dun zonnetje door het wolkendek. Mijn gedachten gingen vijfenveertig jaar terug in de tijd, toen op zo'n zelfde zondagmorgen Simone, onze jongste dochter geboren werd. We hadden vandaag dus iets te vieren, wat ze ons zelf trouwens gisteren middels haar iPhone al als volgt had laten weten: Morgen ben ik jarig, jippie!!! Jullie zijn vanaf 12:00 welkom om een vlaaitje mee te eten! Gezellig als je komt. X Simone. En zo begaven we ons rond 12.00 uur naar nummer 284, waar het stilaan een drukte van belang werd. Mooi dat de weergoden ons goed gezind waren, want we pasten met z'n allen uiteraard niet in haar huisje. Het waren een paar gezellige uurtjes daar op het terras, en de koffie en de vlaaien gingen erin als koek. In de tweede helft van de middag hebben we met z'n tweetjes een wandelingetje gemaakt rond de top van de Vaalserberg. Op de top staat de nieuwe 31 meter hoge 'Wilhelminatoren', gebouwd naar een ontwerp van de Maastrichtse Architectengroep 'RuimteMakers' en opgeleverd in 2011. 's Avonds hebben we met kinderen, kleinkinderen en aanhang in 'De Zwarte Madonna' gegeten in museum Vaals. Een druk, maar verrassend lekker restaurant.
'Oorlogsmuseum Eyewitness Beek' : voor een gesloten deur!
Maandag hadden we ons voorgenomen om in Beek 'Oorlogsmuseum Eyewitness Beek' te bezoeken. Normaal is dit museum, zoals praktisch alle museums trouwens, op maandag gesloten, maar op internet had ik gezien dat dat vandaag niet het geval zou zijn. Mogelijk vanwege de herfstvakantie dacht ik nog. Christa wilde graag mee, maar vanwege problemen met de uitlaat van haar auto, wilde ze eerst even langs de KwikFit in Heerlen. Aldus geschiedde, bij de KwikFit probeerden ze haar een gouden uitlaat aan te smeren, maar daar trapte Christa uiteraard niet in. Eerlijkheidshalve moet ik wel zeggen dat ze haar gelijkertijd ook vertelden dat ze nog wel even door kon rijden met die kapotte uitlaat, als ze maar geen politie tegen kwam. Daar gokte ze dan maar op, en zo reden we even later weer gezellig verder richting Oorlogsmuseum aan de Maastrichterlaan in Beek. Op zoek naar een parkeerplaats waren we al langs het museum gekomen, en hadden we al gezien dat het er verdacht rustig uitzag. En ja hoor, het hek was hermetisch gesloten, geen kip te bekennen. Hoe kan dat nou Evert, het zou toch open zijn! Ja, dat dacht ik ook, maar mogelijk heb ik toch niet goed gekeken. Sorry, het is niet anders, en zo reden we even later weer gezellig richting Vaals.
Een kopje thee in het restaurant van 'Myosotis'
Dinsdag rond halfelf zijn we zoals afgesproken naar Kampen vertrokken voor een bezoekje aan moeder. De lange autorit verliep voorspoedig, tegen één uur liepen we verpleeghuis 'Myosotis' binnen. Alvorens naar haar kamer te gaan, hebben we in het restaurant eerst even wat gegeten. Onderweg naar haar kamer kwamen we een verpleegster tegen, die ons vertelde dat moeder nogal opstandig was. Ze was blij dat wij er even waren. Bij binnenkomst stond moeder voor haar bed met de overjas aan een tas in te pakken. Ze had het wel gezien hier en wilde weg. Met zachte drang hebben we haar zover gekregen dat ze weer ging zitten, maar dat nam ze ons niet in dank af. We heulden samen met de verpleging en waren dus tegen haar, dat zou ze haar hele leven niet meer vergeten. We zijn maar een eindje gaan wandelen met haar in de rolstoel, ze had de jas uiteindelijk nog aan. Maar ook buiten bleef ze narrig, we stonden even bij de IJssel te kijken, maar dat vond ze ook niks, die had ze al zo vaak gezien. Ze wilde naar haar moeder! Na een kopje thee in het restaurant en nog een ander drankje op haar kamer, werd ze wat rustiger. Toen we weg gingen kneep ze in mijn hand en keek ze me diep in de ogen, het was goed zo! Tegen zes uur waren we terug in Vaals.
General Idea: 'Nazi Milk' 1979
's Woensdags zijn we op aanraden van Addy naar Aken gereden voor een bezoekje aan het 'Ludwig Forum'. Het 'Ludwig Forum' voor Internationale Kunst is een genre-overkoepelend instituut voor de hedendaagse kunst. Van Amerikaanse Pop-art tot aan actuele stromingen geven verzamelingen, tijdelijke tentoonstellingen, evenementen en museumpedagogische activiteiten een levendig beeld van de kunstproductie van nu.
Het museum dat in 1991 geopend werd in een voormalige paraplufabriek, deed me in alle opzichten denken aan het in 1992 geopende museum 'De Pont' in Tilburg, dat in een voormalige wolspinnerij is gevestigd. Het was een genot om door dit museum te wandelen, zeer ruimtelijk en een prachtige lichtinval. En de kunst? Tja, veel moderne kunst is ook conceptuele kunst, soms begrijp ik het direct, maar vaak moet ik er erg bij nadenken, en valt het kwartje (als het tenminste valt) pas als ik al lang weer thuis ben. Iemand zei me eens, dat kunst waarover je moet nadenken sowieso goeie kunst is. Daar zijn de meningen denk ik wel over verdeeld. Maar goed het is natuurlijk niet allemaal alleen maar moeilijk. Zoals het simpele 'Nazi Milk' bijvoorbeeld dat we daar zagen hangen. 'Nazi Milk' is van General Idea, een kunstenaarscollectief dat met mediawerken internationaal de aandacht trok van 1967 tot 1994. Het collectief bestond uit Felix Partz, Jorge Zontal en AA Bronson en speelde een vooraanstaande rol binnen de conceptuele kunst.
Nogmaals een mooi groot museum om doorheen te lopen. Door de grote afmetingen en de ruimtelijkheid lijken er in eerste instantie niet veel kunstvoorwerpen te staan, maar dat valt bij nader inzien erg mee. En het is bovendien lekker overzichtelijk zo.
Maar de meeste tijd van ons bezoek aan het 'Ludwig Forum', dik 100 minuten, hebben we in de filmzaal doorgebracht om 'The Ugly One' van Eric Baudelaire uit 2013 te zien. In 'The Ugly One' vertelt Adachi, ex-lid van het Japanse Rode Leger, een verhaal dat zich afspeelde in Beiroet. De weemoed van oorlog, de pijn van teleurstelling. Een verhaal dat steeds herschreven wordt en zich leent voor meerdere interpretaties. De terugkeer naar de werkelijkheid kon dan ook alleen maar hard zijn. Michel en Lili ontmoeten elkaar op het strand van Beiroet, de hoofdstad van Libanon. We zagen flarden van hun leven, waarbij de focus lag op bepalende gebeurtenissen: een terroristische aanslag en de verdwijning van een kind. Wie zijn Michel en Lili? Wat hebben zij te maken met de aanslag? Het scenario van 'The Ugly One' werd op verzoek van regisseur Eric Baudelaire geschreven door Masao Adachi. Adachi maakte in de jaren zeventig en tachtig deel uit van de extreem-linkse beweging Japanese Red Army. De JRA vocht niet alleen in Japan, maar ook in Libanon, waar Adachi jarenlang woonde en waar hij de Palestijnse revolutie actief steunde. We hoorden Adachi herinneringen ophalen aan die periode en bespiegelingen geven over film en politiek. Beelden van het hedendaagse Beiroet werden afgewisseld met scènes waarin Michel en Lili figureerden. Het één en ander speelde in de jaren zeventig, maar het was alsof we naar de hedendaagse gebeurtenissen in Syrië keken. Een bizarre film, zou er in die regio ooit nog weleens een echte 'Arabische Lente' uitbreken?
Jan van Hemessen: 'De Zondeval' ca.1550
Donderdag's zijn we met Addy en Magda naar het Bonnefantenmuseum in Maastricht geweest. Het gebouw, dat in de begin jaren negentig is ontworpen door de Italiaanse architect Aldo Rossi (1931-1997), ligt in het stadsdeel Céramique. Opvallend is de met zink beklede koepeltoren van het museum. Deze z.g. cupola voegt een markant silhouet toe aan de skyline van Maastricht. In het gebouw is de centrale trapstraat naar de tentoonstellingsruimten op de 1e en 2e verdieping een opvallend element. We zijn met de tentoonstelling CERAMIX op de tweede verdieping begonnen. Een mooie expositie over keramiek in de kunst van Rodin tot Schütte. Prachtige kunstwerken van 20e- en 21e-eeuwse kunstenaars als Gauguin, Rodin, Picasso, Schütte en Ai Weiwei. Alvorens af te dalen naar de eerste verdieping met de oude meesters, hebben we op de derde verdieping eerst nog de collectie prenten en tekeningen van Aldo Rossi bekeken. Oude meesters heb ik vaker gezien, ik moet vaak de neiging om er snel langs te lopen wat onderdrukken. Maar deze keer bleef ik een beetje hangen bij 'De Zondeval' een schilderij van Jan van Hemessen. Uiteraard het bekende verhaal, centraal in het schilderij staan Adam en Eva en gaat Adam voor de bijl. Een slang had Eva al weten te verleiden tot het eten van een vrucht van de verboden boom van de kennis van goed en kwaad. Waarop ze vervolgens Adam ertoe bracht er ook van te eten, wat leidde tot de zondeval. Maar ik zag meer mensen in de tuin rondscharrelen! Hoe moet ik dit rijmen met het verhaal, vroeg ik me kennelijk ietwat hardop af. Het antwoordt daarop liet niet lang op zich wachten, volgens een mede bezoeker moest ik verschillende fragmenten in het schilderij maar eens goed bestuderen, dan zou ik volgens hem het volgende moeten zien:
Fragment 1: Dit is de verbeelding van Genesis 2, waarin wordt verteld dat God vond dat Adam een levensgezel nodig had. Aangezien er nog geen andere mensen waren, schiep Hij de vrouw uit één van Adams ribben. Samen leefden zij in het Hof van Eden.
Fragment 2: Hier krijgen Adam en Eva tekst en uitleg van God over de boom van de kennis van goed en kwaad, die midden in de Hof van Eden stond. God vertelde hen: Van alle bomen in de tuin mag je eten, maar niet van de boom van de kennis van goed en kwaad, wanneer je daarvan eet, zul je onherroepelijk sterven.
Fragment 3: Na de ongehoorzaamheid van Adam en Eva werden ze door God uit de Hof van Eden verdreven. Nu ze kennis hadden gekregen van goed en van kwaad, verhinderde God dat Adam en Eva nog langer van die boom zouden kunnen eten en daardoor eeuwig zouden kunnen leven. Aldus deed de dood zijn intrede. "Stof zijt gij, en tot stof zult gij wederkeren", sprak God tot hen.
Toch leuk als je in het museum zo'n kenner van de klassiekers tegen het lijf loopt. Het deed me trouwens ook sterk denken aan Wieteke van Zeil met haar rubriek 'Oog voor detail' in de Volkskrant 'Je gaat het pas zien als je het doorhebt'.
Gevelfragment Regionaal Historisch Centrum Limburg
Vanaf het Bonnefantenmuseum in de wijk Céramique zijn we via de 'Hoge Brug' (een fiets-voetgangersbrug uit 2003) over de Maas naar het Jekerkwartier gewandeld in het historische centrum van Maastricht. Bizar, de 21e eeuw heeft aan deze historische wijk her en der een geheel eigen invulling gegeven, terwijl het evengoed toch lijkt of de tijd hier heeft stilgestaan. Een verrassende mix van heden en verleden om en nabij de restanten van de middeleeuwse vestigingsmuur. Bij de restauratie in 1995 van het voormalige Minderbroeders klooster aan de Sint Pieterstraat, waar momenteel het Regionaal Historisch Centrum Limburg in gevestigd is, hebben ze zelfs een scheur in de gevel gemaakt om de plaats van de eerste stadsmuur (ca. 13e eeuw) te markeren.
Schuin tegenover deze plek hebben we in café 'De Pieter', een klein karakteristiek cafeetje op één van de rustiekste plekjes van de Maastrichtse binnenstad, een huisgemaakt uiensoepje gegeten. We moesten er lang op wachten, maar toen hadden we ook wat, heerlijk! Tijdens de wandeling terug naar de overkant van de Maas, hebben we de 'Helpoort', een prachtig bolwerk uit de 13e eeuw, nog eens even goed van binnen en buiten bekeken. 't Zag er stevig uit allemaal, volgens mij blijft de 'Helpoort' hier minstens nog wel een jaartje of 700 staan. Terug aan de overkant hebben we de auto maar weer eens opgezocht. Rond een uur of halfzes waren we terug in ons huisje in Vaals, en konden we terug kijken op een mooie donderdag in Maastricht.
Vrijdagmorgen was het inpakken geblazen, de herfstvakantie zat er weer op. Volgens het boekje moesten we uiterlijk halfelf ons huisje uit zijn, en dat is gelukt. Rond twee uur 's middags waren we weer thuis in Harderwijk. Volgens Bartjens gaan wij de volgende familie-herfstvakantie over twee jaar weer organiseren. Schot voor de boeg: Ik denk dat we voor de verandering maar eens een keer een locatie aan zee gaan zoeken!
Nederland is een nieuw stukje vaste land rijker t.w. Maasvlakte 2. Er is door het Havenbedrijf Rotterdam vanaf september 2008 tot aan april 2013 aan gebouwd, sindsdien kunnen bedrijven zich daar vestigen. Er hebben zich trouwens al aardig wat bedrijven actief in industrie en havenactiviteiten op deze toplocatie gevestigd. Toen we hier in de zomer van 2009 rondfietsten zag het er nog heel anders uit. (Zie o.a. mijn stukje 'Maasvlakte 2' van 27 juli 2009). Eén grote zandvlakte en havenbassins in aanleg, sleephopperzuigers spoten continu zand vanuit zee, en cutterzuigers verdiepten de havenbassins tot zo'n 20 m minus nap. Beide zuigertypes verplaatsten daarbij resp. 200 en 40 miljoen m3 zand t.g.v. Maasvlakte 2.
Op de duinen bij het recreatiestrand van Maasvlakte 2 (nabij punt B, zie kaartje) staat sinds kort een indrukwekkend kunstwerk: de 'Zandwacht'. Het uit beton bestaande beeldbepalende kunstwerk van 20 bij 40 meter en een hoogte van 12 meter, markeert de afronding van de aanleg van Maasvlakte 2, en staat op de plek waar de Oude en Nieuwe Maas elkaar raken. De 'Zandwacht' verbeeldt hoe duinen gevormd worden doordat zand bij harde wind opstuift en weer neerdaalt in de luwte. Het kunstwerk is ontwikkeld door het Rotterdamse, internationaal werkzame kunstenaarscollectief Observatorium.
Bizar eigenlijk, we realiseerden ons toen we daar op het strand naar de 'Zandwacht' stonden te kijken, dat we hier hooguit een decennia geleden nog zeilden. Hoe vaak we niet van IJmuiden of Scheveningen naar bijvoorbeeld Stellendam zijn gezeild, zou ik niet meer weten, maar wel vaak. De veranderingen gaan snel in deze regio, iets noordelijker, voor de Delftlandse kust tussen Ter Heijde en Kijkduin hebben we ook al de 'Zandmotor' (Zie o.a. in mijn Blogarchief 'Zandmotor' van 19 januari 2011). Een dynamisch gebeuren allemaal hier, het zal mij benieuwen hoe de kustlijn van Nederland er over enkele decennia zal uitzien!
Fietsend langs de Waal van Beuningen naar Nijmegen met Joke, Jeannette en Geert, realiseerden we ons weer eens in wat voor een mooi landje we leven. Het was zonnig, maar er stond een koude en behoorlijk stijve bries waar we recht tegenin moesten trappen. Maar dat kon niet verhinderen dat we evengoed volop van het prachtige rivierenlandschap genoten. Woorden schoten me tekort om te duiden wat de sfeer van het landschap met me deed. Lastig, haast onzegbaar, elke poging werd a.h.w. door de schoonheid van de werkelijkheid overtroffen. Een stemming waarbij bij mij dan steevast het gedicht 'Herinnering aan Holland' van Hendrik Marsman in me op komt.
Denkend aan Holland zie ik brede rivieren
traag door oneindig laagland gaan
rijen ondenkbaar ijle populieren
als hoge pluimen aan de einder staan
en in de geweldige ruimte verzonken
de boerderijen verspreid door het land
boomgroepen, dorpen, geknotte torens
kerken en olmen in een groots verband,
de lucht hangt er laag en de zon wordt er langzaam
in grijze veelkleurige dampen gesmoord,
en in alle gewesten wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen gevreesd en gehoord.
Met dit gedicht dat Marsman in 1936 dichtte, komt hij denk ik gevoelsmatig in de buurt van het verwoorden van het haast onzegbare. Ik heb er sowieso anders en beter door leren kijken. Marsman heeft het in zijn poëzie niet alleen over het mooie landschap, hij verwijst ook naar de eeuwige strijd tegen het water. Nederland, het afvoerputje van Europa, is in feite een enorme rivierdelta. Het land waarop we leven is in het verleden ontstaan door de voortdurende aanvoer van zand, grind en ander erosiemateriaal uit verre streken. Met de aanleg van kribben en dijken en een kanalisering hier en daar, hebben we lang gedacht de rivieren in bedwang te kunnen houden.
Maar die zienswijze is de laatste decennia aanzienlijk veranderd. Er zijn al diverse plannen in ontwikkeling en uitvoering om de rivieren meer ruimte te geven, en ze te bevrijden uit het strakke korset van kribben en dijken. En dat niet enkel alleen voor onze veiligheid, maar ook voor de aanwinst van natuurgebieden. (Zie o.m. ook in mijn Blogarchief 'IJsseldelta' van 7 april 2009). Op een groot billboard zag ik dat in dat kader ook Nijmegen reeds grootse plannen in uitvoering heeft. Er is een informatiecentrum maar daar konden we afgelopen zondag niet terecht. Maar met een beetje googelen kwam ik er thuis al snel achter hoe ze het één en ander in Nijmegen aanpakken. Het plan 'Nijmegen omarmt de Waal' omvat de onderstaande projecten, die Nijmegen door de innovatieve en duurzame aanpak niet alleen aantrekkelijker en veiliger, maar vooral klaar voor de toekomst maken.
1. Ruimte voor de Waal (de dijkverlegging bij Lent); 2. De bouw van de nieuwe stadsbrug De Oversteek; 3. De ontwikkeling van de Waalsprong; 4. De ontwikkeling van het nieuwe woon-werkgebied Waalfront in Nijmegen-West en 5. Een facelift van de Waalkade en zijn omgeving. Onderstaand filmpje illustreert de aanpak van plan 'Nijmegen omarmt de Waal'.
De dubbeltentoonstelling 'Gevaar & schoonheid - Turner en de traditie van het sublieme' is ingedeeld naar de vier elementen aarde, lucht, water en vuur. In de tentoonstelling die we onlangs op een zondagmiddag in Zwolle in een (te)druk bezocht 'Museum de Fundatie' hebben gezien, draaide alles om water en vuur. De werken rond aarde en lucht zijn in Enschede te zien in 'Rijksmuseum Twenthe'. Die gaan we zeker een keer vóór 3 januari a.s. bekijken, maar dan niet meer op een zondag. Trouwens als we de drukte bij deze expositie willen ontlopen, moeten we denk ik sowieso niet meer in het weekend gaan.
In bovenstaande collage heb ik één van Turner's schilderijen van 'The Burning of the Houses of Lords and Commons' centraal gezet. Op het schilderij is de heftige gebeurtenis van de nacht van 16 oktober 1834 te zien. Tijdens deze beruchte nacht brandde het Londens Parlementsgebouw tot op de grond toe af. De Brit Joseph Mallord William Turner (1775-1851) maakte diverse schetsen van de onheilsplek en verwerkte deze tot o.m. genoemd olieverf schilderij. De verbeelding zal ik maar zeggen van gevaar & schoonheid van vuur!
In de collage heb ik Turner's schilderij omlijst met digitaal fotowerk van de Japanse kunstenaar Hiroyuki Masuyama (1968). Zo'n 175 jaar later heeft deze kunstenaar zich laten inspireren door dit werk van Turner, en dat is te zien in zijn dromerig romantische fotocollages waarin hij speelt met het licht. Je wordt echt bekropen door een gevoel van deja vu. Voor deze serie maakte de geobsedeerde Masuyama honderden foto’s vanaf dezelfde plek waar Turner zich tijdens deze rampnacht bevond en verwerkte dit in zijn fotomontage.
En dan het element water. Toen ik 'De Golf', een olieverfschilderij op doek uit 1869 van Gustave Courbet zag, moest ik denken aan de grondzeeën waarover ik j.l. 24 juli in 'Zinneprikkelende metaforen' o.m. heb geschreven, (zie m'n Blogarchief). Het gevaar en de schoonheid van de golven en de zee. Gustave Courbet maakte in Etretat aan de kust van Normandië in 1869 meerdere schilderijen van de zee. Hij zag in de zee een metafoor van eeuwigheid. 'Sa marée vient du fond des äges' schijnt Paul Cézanne later over dit werk te hebben gezegd, oftewel 'Zijn vloed komt uit de diepte van de tijd naar boven'. Ik associeer 'De Golf' in mijn verbeelding met een vanuit de diepte opduikende grondzee. Een prachtige, maar o zo linke golf door Gustave Courbet met spatel en verf tot leven geroepen!
De op de Veluwe woonachtige Marius van Dokkum (Andijk, 1957) is van mening dat humor werk vaak toegankelijker kan maken. Dat geloof ik ook, lastige ogenschijnlijk onoplosbare kwesties kunnen door humor een positieve draai krijgen t.g.v. het probleemoplossend vermogen. Met enkel koel analytisch en systematisch denken blijf je onderweg nog wel eens steken. De soms maatschappijkritische schilderijen en prenten van Marius van Dokkum relativeren gelijk enorm. Ik heb genoten van zijn anekdotische grappen en grollen op het doek. In een sfeer die je ook veel bij 17e eeuwse schilders als Jan Steen zag (bijvoorbeeld 'Boerenbruiloft' of 'Het vrolijk huiswaartskeren') of bij de gebroeders van Ostade (bijvoorbeeld 'De vrolijke boer' of 'Boerenherberg met paard aan de trog'). Op de schilderijen en prenten van Marius van Dokkum zijn portretten, stillevens en vrije onderwerpen te zien. In zijn vrije onderwerpen zie je behalve een hoop details veelal eenvoudige mensen in hun eigen leefomgeving. Humoristische voorstellingen met malle types die met hun eigenaardigheden vaak aardig en integer overkomen. Van Dokkum naar Harderwijk, een geinige expositie!
De expositie 'The Glasgow Boys' in het Drents Museum te Assen is prachtig. De expositie richt zich op de bloeiperiode van 'The Glasgow Boys' tussen 1880 en 1900. Er is werk te zien van de tien belangrijkste ‘Glasgow Boys’ t.w. James Guthrie, Edward Walton, Joseph Crawhall, James Paterson, John Lavery, William York Macgregor, George Henry, Edward Hornel, Arthur Melville en William Kennedy. In de expositie is o.a. aandacht voor hun ontwikkeling, belangstelling, technieken, reizen en vriendschappen.
Geïnspireerd door de School van Barbizon, de Haagse School, de Franse impressionisten maar ook Japanse kunst en Keltisch design maakte de groep volstrekt authentiek en origineel werk. Met gedeelde interesses en ambities en met de stad Glasgow als bindende factor maakten de schilders tussen 1880 en 1900 een razendsnelle ontwikkeling door, waarbij ze uiteindelijk uitwaaierden in verschillende richtingen.
'The Glasgow Boys' behoorden tot de z.g. Glasgow School, een kring van moderne Schotse kunstenaars en ontwerpers uit Glasgow, veelal opgeleid aan 'The Glasgow School of Art'. De Glasgow School, die floreerde vanaf de jaren 1890 tot ergens rond 1910, bestond behalve uit 'The Glasgow Boys' ook uit 'The Glasgow Girls' en 'The Glasgow Four'. Van 'The Glasgow Four' was architect Charles Rennie Mackintosh (1868-1928) het meest bekend. 'The Glasgow School of Art', gebouwd tussen 1897 en 1909 is o.a. een ontwerp van zijn hand. Prachtig, enkele jaren geleden heb ik dit gebouw nog bezocht (zie mijn stukje 'Schotland' van 7 mei 2008) vooral de beroemde, maar helaas vorig jaar bij een grote brand verwoeste bibliotheek, was een plaatje. Het in 'art nouveau' stijl opgetrokken architecturale monument wordt gelukkig herbouwd. Bureau 'Page\Park Architects' uit Glasgow is momenteel met een restauratieplan bezig. Tja, in de context van dit verhaaltje een niet relevante passage misschien, maar het één en ander schoot door mijn hoofd toen ik onlangs, me vergapend aan de schilderijen van 'The Glasgow Boys', rondliep in het prachtige 'Drents Museum', gebouwd naar een ontwerp van architect Erick van Egeraat.
We waren er zondagmiddag allemaal, met z'n tienen waren we. Eerst op haar kamer, later in het restaurant van Myosotis. Ma vond het gezellig, en wij ook, zouden we vaker moeten doen. Maar gezien het penibele ziektebeeld en haar leeftijd, denk ik niet, en ik niet alleen, dat we nog veel bijeenkomsten samen met moeder zullen meemaken. Heel goed denkbaar dat dit zelfs de laatste keer was. Ma heeft het nu gelukkig nog aardig mee kunnen beleven, maar behalve dat ze doodmoe is, wordt haar anticiperend vermogen snel minder. Een lijdensweg is het! Ik hoop maar voor haar, en iedereen die haar lief heeft, dat een veel langere lijdensweg haar bespaart zal blijven.
Eerst dacht ik een Reetje in de wei te zien, die op z'n rug lag te zonnen. Maar even later vond ik het meer een Haas in een badkuip. Mijn fantasie was geloof ik op hol geslagen, want bij nader inzien bleek het een drinkbak-constructie te zijn voor het vee.
Ze hadden voor ons een kamer geboekt op de 10e etage van het in 2014 geopende 'nhow' hotel Rotterdam, met een mooi uitzicht op de Maas en de Erasmusbrug. De strakke met moderne kunst en design meubilair ingerichte kamer in het iconische viersterrenhotel, een ontwerp van architect Rem Koolhaas/OMA, maakte in combinatie met het fenomenale uitzicht, het nijvere karakter van deze metropool aan de Maas voor ons haast voelbaar. Pal onder onze neus lag de 238 meter lange m.s. Rotterdam, bouwjaar 1997. (Niet te verwarren met de 228 meter lange s.s. Rotterdam, het verderop aan het 3e Katendrechtsehoofd gelegen legendarische voormalige vlaggenschip van de Holland Amerika Lijn, die vanaf deze plek op 3 september 1959 aan haar eerste oversteek naar New York begon). Vlak voor de m.s. Rotterdam lag de 294 meter lange m.s. Norwegian Star, bouwjaar 2001. Aan de bedrijvigheid te zien lagen beide cruiseschepen kennelijk klaar voor vertrek. Fascinerend allemaal, we keken onze ogen uit. Maar we konden niet al te lang uit het raam blijven staren, om vier uur werden we namelijk door onze kinderen verwacht in het even verderop gelegen hotel 'New York'
Hotel 'New York' is gevestigd in het voormalige hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn op de kop van Zuid. (Het oorspronkelijke kantoorgebouw uit 1901 was een ontwerp van de architecten J. Müller en C.M. Droogleever Fortuyn). Het is de plek waar vroeger duizenden landverhuizers, vol hoop op een beter leven, vertrokken naar Noord Amerika. Tegenwoordig komen gasten hier in een bijzondere sfeer overnachten, eten, drinken, feestvieren en zaken doen. Meteen als je het prachtige gebouw binnen stapt, voel je het: hier is het gebeurd! De nostalgie is nog overal aanwezig: de smeedijzeren hoteltrap, de vele koffers en foto’s van landverhuizers en de voormalige kantoren van de directeuren van toen.
We ontmoeten elkaar op het terrein voor hotel 'New York'. Er stonden trouwens een hoop mensen te wachten op de op handen zijnde afvaart van beide eerder genoemde cruiseschepen. Allereerst vertrok de m.s. Rotterdam en kort daarop de m.s. Norwegian Star. Langzaam maakten ze zich los van de Holland Amerikakade, terwijl het zware dreunende geluid van hun indrukwekkende scheepshoorns over het water van de Nieuwe Maas uitrolde. Begeleid door even verderop gelegen water spuitende sleepboten, die a.h.w. een ereboog voor ze vormden, verdwenen ze langzaam en statig het zilte nat tegemoet varend, uitzicht. In het gezellige café-restaurant van hotel 'New York' hebben we na deze enerverende gebeurtenis een uurtje feestelijk zitten borrelen.
Vervolgens zijn we naar de amfibus in de buurt van de 'Euromast' aan de overkant van de Nieuwe Maas gewandeld, voor een z.g. Splashtour door Rotterdam. 't Was nog een behoorlijke tippel naar de amfibus, maar we hebben het net op tijd kunnen halen. Een originele manier om Rotterdam een beetje te verkennen. Eerst een stukje over de weg, en daarna met een plons de Nieuwe Maas in. Moest je die gezichten allemaal zien! Terug op het droge werden we op ons verzoek door de amfibus keurig afgezet op de kop van Zuid. Aardige gasten, onze gids en onze stuurman/chauffeur, scheelde ons effen een eind lopen, want daar hadden we eigenlijk geen zin meer in. Alvorens ons naar hotel 'New York' te begeven, was iedereen even nieuwsgierig naar de sfeer en inrichting van het 'nhow' hotel en het fraaie uitzicht vanuit onze kamer. En zo zoefden we met z'n allen naar de 10e etage, en stond even later iedereen zich voor het raam te vergapen aan al het moois aan zijn of haar voeten.
In het stampvolle maar gezellige restaurant 'New York' hadden ze reeds een lange tafel voor ons twaalven gedekt, een sfeervolle ambiance die wat ons betrof al garant stond voor een avondje genieten. Dat het voorgerecht, hoofdgerecht, nagerecht en de koffie ons ook nog goed smaakte was dan ook mooi meegenomen. Rond een uur of elf ging een ieder weer zijns weegs, en hebben wij voor de nacht kamer 1004 in het fraaie 'nhow' hotel maar weer eens opgezocht. Einde van een mooie door onze kinderen aangeboden middag en avond vol verrassingen op en rondom de 'Kop van Zuid'.
Lekker zo'n wandeling 's morgens vroeg, en helemaal op het mooie sfeervolle landgoed Staverden. Hoe vaak we deze wandeling al niet gemaakt hebben weet ik niet, het doet er ook niet toe. Het blijft prachtig in welk jaargetij dan ook. Vanmorgen roken en voelden we de naderende herfst, verstilling alom. Af en toe een plofje van een vallende eikel, meer niet. Maar toch ook verse wildsporen op ons pad, stille getuigen van actief leven. De witte pauwen poetsten stil hun verenkleed met verborgen koppen of zaten te dutten. De murmelende beek accentueert de verstilling. Alles in balans en in afwachting van wat komen gaat.
Plotseling horen we een vliegtuig naderen. Afgaand op het geluidsniveau vliegt het niet al te hoog. Het is zo te horen ook een zwaar vliegtuig. Ineens zie ik het tussen de bomen door. Zo te zien een viermotorig Hercules transportvliegtuig, die heb ik vaker gezien. Even later komt er nog één voorbij en weer even later volgen er nog twee. Vier stuks, en ze komen alle vier terug ook, het lijkt wel of ze een rondje vliegen boven landgoed Staverden. Verbroken was de betoverende sfeer van verstilling.
Het niet alledaagse beeld van vier zware transportvliegtuigen, die een paar rondjes vliegen boven Staverden hield me bezig. Thuis kwam ik er al googelend achter dat het met de herdenking van operatie Market Garden van 71 jaar geleden te maken had. (Operatie Market Garden was een geallieerd offensief, in september 1944, aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het is de grootste operatie op Nederlands grondgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het was voor de geallieerden en Nederland grotendeels een mislukking doordat de laatste brug nabij Arnhem niet kon worden ingenomen en het westen van Nederland mede hierdoor niet bevrijd kon worden. Hierop kreeg het westen van Nederland te maken met de Hongerwinter). In het kader van de herdenking van 71 jaar Market Garden zijn vandaag ongeveer 700 militaire parachutisten geland op de hei van het Houtdorperveld in Ermelo.
Onze jaarlijkse familie-fietsdag, de 21 ste alweer, was dit jaar georganiseerd door Jan en Inge uit Leiden. In 'geuren en kleuren' heette de hap en trap tocht van om en nabij 52 km die ze in de omgeving van Leiden hadden bedacht. Voor mij en de meesten van ons was 'Happen en Trappen' een nieuw fenomeen. Een combinatie van sportief bezig zijn en culinair genieten. Vijf restaurants hebben we in de route aangedaan. We begonnen 's morgens rond 11.00 uur met koffie en gebak in Hilton Garden Inn in Leiden. Vervolgens fietsten we door de duinen naar Hotel Restaurant Savoy in Katwijk voor het voorgerecht, waarna we onze tocht door de duinen vervolgden voor een kom soep in Café Wels te Noordwijk. Voor het hoofdgerecht moesten we na al dit lekkers weer richting Leiden peddelen, naar Belgisch Bier Café Olivier aan de Hooigracht. En tot slot begaven we ons voor het toetje rond 18.00 uur naar Restaurant-Partycentrum De Tender in Valkenburg. Zie daar het concept 'Happen en Trappen'.
Leuk bedacht zo'n concept, toch doe ik het zelf liever anders. Gewoon lekker fietsen, niet te hard, niet te zacht en niet te ver, zodat iedereen goed mee kan doen, want daar gaat het uiteindelijk om. Onderweg hier of daar een pitstopje voor een drankje, en na afloop met z'n allen naar een gezellig restaurant voor het diner. Maar goed 'Happen en Trappen' was evengoed leuk voor een keer, bovendien werkte het weer boven alle verwachting ook nog aardig mee, de voorspelde regen- en onweersbuien bleven uit. Volgend jaar fietsen we weer op de eerste zaterdag van september hebben we afgesproken. De 22 ste tocht zal bij leven en welzijn worden georganiseerd door Hans of Ewout. Ben nu al benieuwd hoe zij het weer gaan aanpakken!
We werden gisteren even flink in de bloemetjes gezet. Leuk natuurlijk, maar zoveel belangstelling hadden we nog niet verwacht. Behalve bij onze kinderen en een paar vrienden, was ons gouden jubileum volgens ons bij niemand bekend. En dat hadden we graag nog even zo gehouden. Een naïeve gedachte bleek achteraf, het moment suprême prijkt kennelijk op meer wc kalenders dan we konden bevroeden. En daar bovenop doet facebook uiteraard ook nog een forse duit in het zakje, 'Big brother is watching you' zullen we maar zeggen. Uit de meest onverwachte hoeken, van oude kennissen en collega's uit de prehistorie tot aan onze jonge burgemeester aan toe, kwamen de welgemeende felicitaties. Als gezegd, hardstikke leuk natuurlijk, daarom doen we de uitnodigingen voor de reeds geplande party in de late herfst binnenkort toch ook de deur maar uit.
