Bovenstaande wonderschone foto van 'Structuren op het strand van Terschelling' op de cover van het Waddenmagazine van juni dit jaar, is gemaakt door Waddenfotograaf Henk Postma. De paddenstoelachtige zandstructuren ontstaan doordat het zoute zeewater soms ook de drogere delen van het strand overspoeld. Het water verdampt, maar plaatselijk klit het achtergebleven zout de zandkorrels als een korst aan elkaar, en wordt het losse zand ertussen door de wind weggeblazen. En zo ontstaan de welhaast zinsbegoochelende structuren op het strand. Een duidelijk verhaal dus, geen schimmig verhaal over LSD, paddo's en visuele hallucinogene waarnemingen om maar iets te noemen, al zou je dat haast geloven.
Koud terug in de Amsterdamse Sixhaven van een aardig zeiltochtje met 'Hodgepodge', ons Ierse bandje, naar Woolverstone, Pin Mill en Ipswich aan de River Orwell, dronken we 's avonds in café Emmelot aan de Oudezijds Voorburgwal nog een biertje. We raakten daarbij aan de praat met ene Pieter de Kam, schipper en eigenaar van de 42 meter lange 'Astrid', zijn in 1918 in Scheveningen gebouwde tallship, dat door motorpech voor de kust van Kinsale in Ierland op de rotsen was gelopen en was gezonken. Persoonlijke ongelukken hadden zich daarbij gelukkig niet voorgedaan, alle opvarenden, in totaal 30 personen, konden worden gered. Desalniettemin had Pieter de Kam het natuurlijk als een drama van formaat ervaren. Je hele hebben en houden zo in de golven zien verdwijnen, dat doet het één en ander met je. En dat wilden wij, helemaal als zeilers onder elkaar, graag geloven, daar heb je niet veel empatisch vermogen voor nodig!
Mijn stukje Banaan aan de muur!? van 31 december 2013 ging over een foto van een groene banaan die je voor €. 375,00 kon kopen. Een ander stukje t.w. 'Conceptuele kunsten-makers' van 12 december 2019 ging o.m. ook over een banaan aan de muur, een echte, bevestigd met een stukje plakband. Deze banaan 'Comedian' genaamd, werd meerdere malen verkocht voor 120.000,00 dollar! Prachtig allemaal dat gedoe met bananen, maar waarom ze nou eigenlijk krom zijn werd er niet bij verteld. Een vraag die mij al sinds 'Het Bananenlied' uit 1972 van Andre van Duin bezig houdt. Maar dankzij Wim Daniëls (Aarle-Rixel, 11 oktober 1954) schrijver, taalkundige, cabaretier en begenadigd spreker, is mij dat sinds kort eindelijk duidelijk geworden. Want bovenstaande tot de verbeelding sprekende compositie had hij ondertiteld met: 'Daarom zijn de bananen krom'.
In het 'Magazine over het waddengebied' las ik in een artikel over de nieuwe film 'SILENCE OF THE TIDES' dat je het waddengebied eigenlijk kunt beschouwen als een groot ademend organisme. 'SILENCE OF THE TIDES' is een film die ademt, waardoor het bewustzijn van zuurstof bijna tastbaar wordt. Deze ademhaling is inherent aan de unieke dynamiek van de Wadden en omgeving. Het in- en uitademen van de getijden die werken onder invloed van de maan en de zon. Ademen en steeds weer uitademen. Het waddengebied is voor mij ook vooral een plaats die als vanzelf een sfeer van overpeinzing oproept!
De afgelopen zaterdag door Ev. jr. vanuit A'dam Zuid-Oost uitgestippelde fietsroute, leidde ons over een afstand van ruim 45 km o.m. langs riviertjes als het Gein en de Vecht en eeuwenoude plaatsen als Abcoude, Weesp, Nigtevecht, Nederhorst den Berg en Vreeland. Stuk voor stuk plaatsen die een eigen sfeer meedragen. Weesp, met zijn oude straatjes en molens en zijn prachtige uitzicht over de Vecht. En in het plaatsje Vreeland het reeds in de 13e eeuw in opdracht van de bisschop van Utrecht gebouwde Kasteel Vreeland. Ook fietsten we door Abcoude, met zijn mooie, gedeeltelijk beschermde, dorpsgezicht en bezienswaardigheden als molens en een oud fort. Enfin, we hebben met z'n negenen genoten van de fietstocht, lekker weertje en veel gezien, teveel om hier allemaal te noemen. Wel jammer dat Jo. vanwege haar verkoudheid geen puf had om mee te fietsen, maar gelukkig was ze niet te gammel voor het genoeglijke etentje na afloop op het terras van de 'De Eendracht' in Abcoude!
Onlangs een klein weekje rond gefietst in Drenthe, de mooie Oer-provincie van Nederland. We bivakkeerden daarbij in het dorpje Ees op de Hondsrug. In het land van Bartje zal ik maar zeggen, hoofdfiguur uit de streekromans van Anne de Vries (1904-1964). Het jongetje dat opgroeide in een arm landarbeidersgezin, en zich steeds minder wilde schikken naar zijn lot. Ik dacht me daarbij wel iets te kunnen voorstellen, toen ik daar over die eindeloze akkers stond te turen die destijds met de hand werden bewerkt!
Maar we hebben daar natuurlijk meer gezien dan alleen eindeloos akkerland. Het verhaal van Coevorden bijvoorbeeld in Het Stedelijk Museum aldaar, gevestigd in het Arsenaal. Een boeiende, maar heftige geschiedenis vol oorlog, vernietiging en een eeuwig durende strijd om de macht. Een ontdekkingsreis vanaf de eerste burggraaf tot en met de dag van vandaag.
En in Borger hebben we behalve het grootste hunebed van Nederland, ook het z.g. Hunebedcentrum, een archeologisch museum en kenniscentrum bezocht. We hebben daar o.a. een keientuin bekeken en het z.g. Oertijdpark met een reconstructie van een steentijdhuis.
Tenslotte hebben we ook Bourtange Vesting in zuid-oost Groningen weer eens bezocht. Een fort in het dorp Bourtange, dat omstreeks 1593 is gebouwd in opdracht van Willem de Zwijger. Het oorspronkelijke doel was om de enige weg tussen Duitsland en de stad Groningen te beheersen, die tijdens de Tachtigjarige Oorlog door de Spanjaarden werd gecontroleerd.
In de plaats Alta in het noorden van Noorwegen schoof onlangs een heel stuk aarde met alles erop en erin de oceaan in. Dat zal in ons vlakke landje aan de Noordzee, dat voor een groot deel onder de zeespiegel ligt, niet snel gebeuren. Hier is uiteraard het omgekeerde goed denkbaar.
Aardverschuivingen, las ik, schijnen in Noorwegen wel vaker voor te komen. Dat zou, aldus een plaatselijke geoloog te maken hebben met de ontzilting van de dieper gelegen kleilagen door zoet grondwater. Aan het einde van de laatste ijstijd schijnen grote hoeveelheden klei te zijn afgezet in de diepere lagen. De klei is normaal behoorlijk stabiel, maar door de constante stroom van zoet grondwater (mogelijk door de klimaatopwarming) richting zee spoelt het zout langzaam uit de klei, waardoor de kleilaag instabiel wordt en het hele zaakje gaat glijden.
Een biertje op het terras van ons huisje nabij Trondheim.
Acht huizen zijn daarbij volledig in zee verdwenen nadat ze werden meegesleurd. De grootste aardverschuiving had een reikwijdte van meer dan 600 meter. De getroffen huizen waren vakantiewoningen en stonden bijna allemaal leeg, hulpdiensten die met een helikopter op zoek gingen naar eventuele slachtoffers hebben niemand gevonden, en ook is er niemand als vermist opgegeven.
Ik hoorde plots een luide knal, zegt een lokale bewoner. Toen ik doorhad wat er juist gebeurde, rende ik voor mijn leven. En daar kan ik mij wel het één en ander bij voorstellen.
Ons uitzicht vanuit de woonkamer.
Zelf hebben wij een stuk zuidelijker, nabij Trondheim, een keer in een huisje gezeten dat op de rand van de kustlijn stond. Daar, hoog op de rotsen hadden we vanuit de woonkamer een mooi en praktisch onbelemmerd uitzicht over de oceaan. Wat een sfeer, donker werd het niet of nauwelijks, we hebben dan ook praktisch de hele avond en nacht van het uitzicht zitten genieten. Van een mogelijk dieper gelegen onstabiele klei- en glijlaag hadden we toen gelukkig nog geen benul. Eerlijk gezegd kan ik mij de aanwezigheid daarvan op die locatie ook moeilijk voorstellen. Maar nu ik bovenstaande beelden gezien heb hou ik het zeker ook niet voor onmogelijk!
Sta in ieder geval wat minder onbevangen op de rotsen, je weet nooit wat er allemaal onder zit.
Bij een zeiltocht op zee naar bijvoorbeeld Noorwegen of de Shetlandeilanden, ben je met een gemiddeld zeiljachtje naar de eerste de beste haven aldaar zo'n 3 à 4 etmalen onderweg. Je moet dus 's nachts ook doorzeilen, daar zit niks anders op. Maar het is niet alleen 's nachts doorzeilen, iemand moet daarbij ook wakker blijven en opletten, helemaal op de drukke Noordzee. Maar juist in zaken als de nachtwacht, die we meestal bij toerbeurten doen, 4 uur op, 4 uur af, zit voor een groot deel de magie van een meerdaagse zeiltocht op zee, zeker bij ideale weersomstandigheden!
Als alles meezit en je met een mooi bakstag windje de donkere nacht in glijdt, de stuurautomaat zijn werk doet, en een majestueuze sterrenhemel zich in het uitspansel openbaart, dan voel je je in je bootje één met het universum. Alles is in harmonie, begrippen als tijd en dimensie bestaan a.h.w. niet meer. Eigenlijk de ultieme manier om helemaal tot je zelf te komen.
Maar ook als de weersomstandigheden minder ideaal zijn, het koud en nat is en de wind aanwakkert en je zeil moet minderen, je rillend zit te smachten naar de aflossing van jou wacht, dan denk je na 4 uur in een warme kooi te hebben geslapen toch weer 'Heerlijk, dat zeilersleventje'.
Aan het begin van onze wandeling over de lange, door vele eiken omzoomde Oldenallerallee, werden we middels een pamflet geattendeerd op de aanwezigheid van de eikenprocessierups. We kregen even de neiging om rechtsomkeert te maken, we hadden absoluut geen behoefte aan ongemakken als jeuk, bultjes en oogklachten. Maar na enig rijp beraad zijn we toch maar aan de wandeling begonnen. Gelukkig maar, want we hebben alles behalve eikenprocessierupsen gezien.
Hoe vaak we het wandelgebied rond en nabij kasteel Oldenaller tussen Putten en Nijkerk al niet bezocht hebben weet ik niet meer, maar dat doet er ook niet toe. Ook al kennen we het gebied zo langzamerhand als de spreekwoordelijke broekzak, een wandeling daar is, in welk jaargetij dan ook, altijd weer een boeiende exercitie. Overigens begint de droogte zijn sporen al na te laten. Aardig wat watergangen nabij het in 1655, naar een ontwerp van architect Jacob van Campen (1596-1657) gebouwde kasteel, staan al geheel of gedeeltelijk droog. Trouwens die Jacob van Campen is als architect ook bekend van het Paleis op de Dam en het Mauritshuis.
Het was weer een prachtige wandeling in het voor ons zo bekende, maar toch ook altijd weer nieuwe gebied. En van jeuk, bultjes en oogklachten hebben we gelukkig geen last gehad.
Zoals er, volgens het gezegde, vele wegen naar Rome leiden, leiden er in Putten verschillende zogenaamde kerkpaden vanuit de buurtschappen naar de Oude Kerk in het centrum. Eén van deze kerkpaden is het Volenbekervoetpad. Tijdens een wandeling onlangs door Puttens dreven, hebben we o.m. in het bosgebied tussen de Beekweg en de Telgterweg een gedeelte van dit nog immer bestaande pad gelopen. Of er heden ten dage op zondag nog steeds kerkgangers over dit pad lopen, durf ik te betwijfelen, maar ik ben blij dat het in het verleden wel het geval was. De kerkpaden vanuit de verschillende buurtschappen, die veelal in een zo recht mogelijke lijn door het wisselende landschap rond Putten naar de Oude Kerk liepen, waren voor de Puttenaren belangrijk en zijn altijd goed onderhouden. En daar hebben wij nu mooi plezier van.
Lopend naar de kerk over de oude kerkpaden.
Een historisch citaat uit Putten: Het kerkgebouw stond centraal. Daar lieten de Puttenaren hun kinderen dopen, sloten zij hun huwelijk en begroeven zij hun doden. Daar ontmoetten zij elkaar elke zondag tijdens de preek. Van heinde en ver kwamen ze vanuit de boerenhoeven, de erfjes, de hutten en de huisjes lopend naar de kerk over de oude kerkpaden. We kunnen ons dat niet goed meer voorstellen. Oude Puttenaren herinneren zich nog hoe zij vanuit het buitengebied lopend naar de kerk gingen en hoe zich onderweg steeds meer mensen bij hen voegden. Hoe dichter bij het dorp hoe meer groepjes zich vormden, groepjes die zich langzaam over de kerkpaden door de akkers en de engen bewogen in de richting van het Godshuis. Dicht bij het dorp veranderden de groepjes in drommen, drommen mensen in Veluwse klederdracht door nauwe straten, een beeld, dat we niet meer kennen.
Het door een museummedewerker per abuis overgewitte schilderijtje van een spijkertje op een doekje van tien bij tien centimeter t.w. 'Portrait of the nail behind the canvas' van de Nederlandse kunstenaar Bas van Wieringen (1983) is terug op de locatie waar het drie jaar geleden werd overgewit. Bas van Wieringen heeft het na de reparatie geschonken aan het Frans Hals Museum in Haarlem, en dat schijnt het na lang beraad te hebben geaccepteerd.
Voorafgaand aan de opening van de tentoonstelling 'Humor - 101 jaar lachen om kunst in het museum', werd destijds Van Wieringens artistieke impressie van een spijkertje weggekwast door een ervaren museummedewerker die dacht dat het om een vlekje op de muur ging. Als gevolg van zijn daad, vastgelegd door twee beveiligingscamera's, kreeg hij destijds de sanctie opgelegd dat hij niet meer dicht bij de kunstwerken mocht komen.
Een terechte sanctie? Ik weet het niet, wat ik wel weet is dat 'Minimal Art' zo minimaal conceptief kan zijn, dat niet alleen ervaren museummedewerkers er van in de war raken!
Hemelvaartsdag, nog geen halfuurtje gefietst, en we hadden naar het gevoel ons doel al bereikt. De immer prachtige omgeving van het eeuwen oude 'Landgoed Hulshorst' bracht ons in de min of meer devote stemming die volgens ons bij een hemelvaart past. Maar ze moeten daar boven wel van hele goeie huize komen, willen ze tegen de betoverende sfeer van het ondermaanse paradijs 'Landgoed Hulshorst' op kunnen!
Manege de Vuurkuil in Hulshorst is al een aardig tijdje het domicilie van de Arabische schimmel Kani, de 10 jarige ruin van Kim, onze kleindochter. Van de week zijn we op een mooie avond eens een keer wezen kijken naar de verrichtingen van het duo Kim & Kani. Het viel mij op dat er heel wat werk aan vooraf ging, voor het zover was dat de buitenbak betreden kon worden. Om te beginnen moest Kani eerst uit de wei worden opgehaald, toen moesten zijn hoeven nog worden gereinigd, de manen gekamd, de benen geborsteld en de beenbeschermers, tuigage, stijgbeugels en het zadel worden aangebracht, voordat Kim eindelijk haar lange rijlaarsen aan kon trekken, haar cap kon opzetten en de show beginnen kon.
Allerlei figuren werden vervolgens door het duo met verve in de buitenbak gedemonstreerd o.m. de hoefslag, afwenden, van hand veranderen, volte, volte halve baan, gebroken lijn, d.m.v. een S van hand veranderen, slangenvolte, grote- kleine acht en links- rechtsomkeert. Wonderlijk eigenlijk waar een paard middels subtiele bewegingen van de amazone toe kan worden aangezet. Ja, ja, 'A horse is a horse, of course, of course', nietwaar? Evengoed knap van Kim dat ze Kani zo goed naar haar hand weet te zetten!
Het credo 'Laat groeien wat groeit en beperk het menselijk ingrijpen tot de allernoodzakelijkste handelingen' van kunstenaar, schrijver, professor honoris causa, leraar tekenen en eigenwijs mannetje Louis le Roy (1924-2012), is koren op mijn molentje. Alleen in het begin mag de mens begeleiden, differentiatie bieden, hoog, laag, droog, nat, licht, donker, hard, zacht enz. maar daarna dient hij zich snel terug te trekken. De natuur ordent immers zichzelf. Dus niet spitten, niet sproeien, niet snoeien en laat liggen wat valt t.g.v. het natuurlijke rottingsproces in de bodem.
Mooie en gezonde uitgangspunten lijkt mij. Maar ja, ik heb het in ons tuintje niet alleen voor het zeggen. Alles goed en wel volgens J, maar zelfs de z.g. 'allernoodzakelijkste handelingen' had ik kennelijk uit het oog verloren. Want er moest volgens haar zo langzamerhand wel degelijk worden ingegrepen, m.n. de prunus laurocerasus, de laurierkers in gewone mensen taal, moest echt worden gesnoeid. Want snoeien is tenslotte groeien en bloeien, nietwaar? En zo geschiede, zij het onder protest, sindsdien zit ik in ons tuintje tegen een geamputeerd en misvormd stuk struikgewas aan te gapen!
In de begin jaren vijftig van de vorige eeuw, was er nog lang geen sprake van digitaal snelverkeer dat dag en nacht door ons leven raasde. Desalniettemin schreef de Nederlandse schrijver Max Dendermonde (1919-2004) toen al in reactie op ons op hol geslagen werkdrift, zijn geestige roman 'De wereld gaat aan vlijt ten onder' Een prachtige 'ode aan de luiheid' waarin hij zich humorvol en met lichte spot keert tegen al 'die vlijtige, ijdele idioten', die 'leven of er geen dood bestaat'. Ik had het lang geleden al eens gelezen, maar heb de nog immer actuele roman onlangs nog een keer met veel plezier herlezen.
Nu, ruim 65 jaar later, buitelen lifestyletrends over elkaar heen. Zo zou het niksen, de kunst van het niets doen, ons allemaal zielsgelukkig moeten maken. We zouden allemaal wat vaker moeten niksen. Maar dat is kennelijk makkelijker gezegd dan gedaan, wij zijn een productief volkje. We voelen ook in onze vrije tijd vaak de druk om productief en doelgerichte bezig te zijn. Zijn we niet aan het werk, dan zijn we wel aan het joggen, zitten we op de fiets of met vrienden op het terras. Bewust kiezen voor nutteloos zijn vinden we kennelijk maar niks. Journalist en schrijver Maartje Willems (1982) onderzoekt in samenwerking met enkele z.g. niks-deskundigen in haar boek 'Niksen, lang leve het lanterfanten' waarom niksen zo moeilijk is. Maar met fullcolour-illustraties van Lona Aalders (1979) is dit volgens Bartjens het ultieme boek om de kunst van het niksen te leren. Prachtig, maar of ik het ga lezen weet ik niet, daar moet ik nog even over nadenken.
In de bosrijke omgeving van Deuverden nabij de Donkeresteeg wisselen zich normaliter droge en natte gebieden sterk af. Een prachtig en gevarieerd gebied qua flora en fauna. Maar deze keer niet, het gebied is momenteel door de aanhoudende droogte alles behalve nat. We herinnerden ons dat we hier bij een vorige wandeling in hetzelfde jaargetij werden begeleid door het aanhoudende gekwaak van de kikkers, nu was het stil. Geen plas of kikker meer te bekennen, alles stoffig, dor en gort droog. Maar de vogels waren er gelukkig nog wel, en dat maakte veel goed. En zo was het toch een mooie wandeling!
Het zijn feestelijke gebeurtenissen, daarom gaan we iets maken met een lintje, zullen de ontwerpers van beide muntstukken vast hebben gedacht, bovendien gunnen we onze koning sowieso wel een lintje. En zo geschiede, Roosje Klap en Claudia Linders ontwierpen in 2013 een fraai muntstuk ter ere van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden, met het gezicht van de koning in lintmotief, en Marijke van Warmerdam ontwierp zeven jaar later een mooie munt met dito motief ter ere van 75 jaar vrijheid. Prachtig allemaal, tot zover dan ook niets aan de hand.
Maar nu vinden Klap en Linders bij nader inzien dat de munt van Warmerdam doordat feestelijke lintmotief wel veel ontleent aan hun ontwerp. Van Warmerdam op haar beurt ziet dat niet zo, er zijn genoeg verschillen, ze wijst bovendien op het feit dat het lint of wimpel een regelmatig terugkerend motief in de kunst is, en je als ontwerper de toepassing ervan niet kunt claimen. Klap en Linders zijn het daar kennelijk na wat wikken en wegen mee eens, en zeggen geen kritiek meer te hebben op Van Warmerdam's ontwerp. Maar desalniettemin vragen ze evengoed aan de adviescommissie nog wel erkenning voor het feit dat die tijdens de beoordeling van van Warmerdam's ontwerp niet goed heeft opgelet!? Ja, wat willen Klap en Linders nu eigenlijk? Wat een gezeik zeg, dat is nog eens spijkers op laag water zoeken!
Onlangs las ik in de Volkskrant een interessant interview van Jean-Pierre Geelen (1964) met de van oorsprong Vlaamse dendroklimatoloog Valerie Trouet (1974) n.a.v. haar boek 'Wat bomen ons vertellen'. Als je wilt weten hoe oud een boom is, moet je zijn jaarringen tellen. Maar die jaarringen kunnen je nog veel meer vertellen, schrijft ze in haar boek. Dendrochronologie, de wetenschappelijke studie van jaarringen, leverde tot nu toe een niet te onderschatten bijdrage in het ontrafelen van de klimaatgeschiedenis van onze aarde en de invloed ervan op de opkomst en neergang van beschavingen in de laatste 2500 jaar. Dendrochronologie, ofwel kennis van de boomkunde, is een wetenschap die de aanpak van het klimaatprobleem mogelijk in het juiste perspectief weet te zetten!
Tja bomen, ik zal niet met ze praten, ze zeggen toch niks terug, maar ik heb er wel iets mee. Niet iets wat met de wetenschap dendrochronologie van doen heeft, maar meer iets van filosofische aard. 'Wat de bomen ons vertellen', is wat mij betreft vaak de bewustwording, dat ook ik onderdeel ben van het grote universum. Bomen brengen mij, onrustig en nietig mens als ik ben, op een louterende wijze in een staat van min of meer poëtische rust. Alles komt en gaat zoals het is, en neemt de tijd die er voor nodig is, lijken ze te zeggen.
In 1972 verhuisde Ritsaert ten Cate (1938-2008) zijn Mickerytheater in Loenersloot naar het Rozentheater aan de Rozengracht in Amsterdam. Het Mickerytheater, broedplaats voor experimenten, maar ook van culturele globalisering. Ten Cate was geen regisseur maar een collega kunstenaar. Hij bracht artiesten, toeschouwers en critici samen en manipuleerde dat tot een performance.
Lang geleden, mooie tijd was dat ook. Aan het gedoe rondom de performance in het Mickerytheater, dat overigens in 1991 is opgeheven, moet ik de laatste tijd nog wel eens terugdenken. Nu de sector kunst en cultuur voor de zoveelste keer in zwaar weer verzeild is geraakt, zij het deze keer door met name de corona-misère. De periode van experimenteren en culturele globalisering heeft praktisch al min of meer plaats gemaakt voor een periode van cultureel regionalisme. En ook dat wordt, of is denk ik nu al moeilijk genoeg.
Tenzij de politiek eens een keer ophoudt de sector kunst en cultuur als sluitpost te zien, en niet alleen de KLM overeind houdt met een staatslening van 2 miljard euro of meer, maar ook de sector kunst en cultuur, waarin meer dan 30.000 mensen werkzaam zijn. Echter niet alleen daarom al, maar ook in meerdere opzichten is de sector kunst en cultuur voor onze toekomst van minstens net zo groot belang als de KLM. Kunst en cultuur raakt aan het wezen van ons bestaan en is van essentiële waarde voor de veerkracht van de samenleving!
Hoe vaak we het bekende ommetje over Landgoed Staverden gelopen hebben zou ik niet meer weten. Maar zeker vaak, en heel vaak 's morgens vroeg, in alle jaargetijden, altijd mooi. Onlangs ook weer, begeleid door het vrolijke gekwinkeleer van onze gevleugelde vrienden, was het wandelingetje van circa 3 km ook nu weer een mooi begin van de dag!
